1941 – ΠΟΡΤΟ ΛΑΦΙΑ ΣΤΥΡΩΝ: ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΜΙΑΣ ΕΠΟΧΗΣ ΓΙΑ ΤΑ ΛΑΤΟΜΕΙΑ ΜΑΡΜΑΡΟΥ
28η ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ – Η ΚΑΡΥΣΤΙΑ ΣΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΤΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥΤην άνοιξη του 1941, ο πόλεμος φτάνει στη νότια Εύβοια. Την ίδια χρονιά καταγράφεται και η διακοπή της νεότερης λατομικής δραστηριότητας στο Πόρτο Λάφια Στύρων. Μια ιστορία που συνδέει τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο με την οικονομική ζωή της περιοχής, τη βρετανική επιχειρηματική παρουσία και μια βιομηχανική δραστηριότητα που είχε ξεκινήσει δεκαετίες νωρίτερα.
ΤΕΛΗ 19ου ΑΙΩΝΑ – Η ΑΓΓΛΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ MARMOR ΣΤΑ ΣΤΥΡΑ
Στα τέλη του 19ου αιώνα, η εκμετάλλευση του περίφημου μαρμάρου της νότιας Εύβοιας γνωρίζει μια νέα περίοδο ανάπτυξης.
Το πράσινο, φλεβωτό μάρμαρο της περιοχής, γνωστό διεθνώς ως Cipollino, είχε χρησιμοποιηθεί ήδη από τη ρωμαϊκή αρχαιότητα σε σημαντικά δημόσια κτίρια και μνημεία.
Γύρω στα 1890–1900, η αγγλική εταιρεία Marmor Ltd αναπτύσσει οργανωμένη λατομική δραστηριότητα στην περιοχή των Στύρων.
Η εκμετάλλευση περιλαμβάνει θέσεις όπως ο Ντούκας, ο Πύργος, το Νημποριό και το Πυργάρι.
ΕΝΑ ΟΡΓΑΝΩΜΕΝΟ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΟ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑ
Η δραστηριότητα δεν περιορίζεται στην εξόρυξη πέτρας.
Στο Πυργάρι του Νημποριού δημιουργείται οργανωμένο εργοτάξιο, με εγκαταστάσεις απαραίτητες για τη λειτουργία των λατομείων.
Κατασκευάζονται μηχανουργείο, χώροι διαμονής προσωπικού, αποθήκες και δεξαμενή νερού.
Παράλληλα, δημιουργείται ειδική ράμπα μεταφοράς των μαρμάρινων όγκων, η λεγόμενη «κυλίστρα».
Με τη χρήση σχοινιών και μηχανισμών ανάσχεσης, οι μεγάλοι όγκοι κατεβαίνουν σταδιακά προς την ακτή, από όπου μπορούν να φορτωθούν σε πλοία.
Το μάρμαρο των Στύρων φτάνει έτσι σε αγορές του εξωτερικού.
Σύμφωνα με τις σχετικές ιστορικές καταγραφές, στυρία μάρμαρα της νεότερης περιόδου χρησιμοποιήθηκαν σε σημαντικά κτίρια, ανάμεσά τους και η Δημόσια Βιβλιοθήκη της Νέας Υόρκης.
1938–1941 – Η ΣΤΑΔΙΑΚΗ ΔΙΑΚΟΠΗ ΤΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ
Η λατομική εκμετάλλευση συνεχίζεται για αρκετές δεκαετίες.
Όμως, στα τέλη της δεκαετίας του 1930, η δραστηριότητα αρχίζει να περιορίζεται.
Σύμφωνα με δημοσιευμένη αρχαιολογική και ιστορική τεκμηρίωση, οι εργασίες της εταιρείας στο Νημποριό σταματούν το 1938.
Στο Πόρτο Λάφια, η εκμετάλλευση συνεχίζεται μέχρι το 1941.
Η χρονολογία αυτή συμπίπτει με μια καθοριστική καμπή της ελληνικής ιστορίας.
Στις 6 Απριλίου 1941 αρχίζει η γερμανική εισβολή στην Ελλάδα. Μέχρι το τέλος του ίδιου μήνα, η χώρα βρίσκεται πλέον σε συνθήκες στρατιωτικής κατοχής.
Η διακοπή των λατομικών εργασιών καταγράφεται από τις ιστορικές πηγές, χωρίς όμως να έχει εξακριβωθεί η ακριβής ημερομηνία της ή το σύνολο των αιτίων που οδήγησαν σε αυτήν.
ΤΑ ΙΧΝΗ ΜΙΑΣ ΑΛΛΗΣ ΕΠΟΧΗΣ
Οι εγκαταστάσεις της παλιάς λατομικής εκμετάλλευσης δεν εξαφανίστηκαν ολοκληρωτικά.
Στην περιοχή του Νημποριού διατηρούνται κατάλοιπα βοηθητικών κτιρίων, δρόμων μεταφοράς και κατασκευών που συνδέονται με τις εργασίες εξόρυξης.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η γειτνίαση των νεότερων εγκαταστάσεων με τα αρχαία ρωμαϊκά λατομεία.
Στην ίδια περιοχή συναντώνται έτσι δύο διαφορετικές περίοδοι της οικονομικής ιστορίας των Στύρων: η αρχαία εκμετάλλευση του μαρμάρου και η οργανωμένη βιομηχανική παραγωγή των νεότερων χρόνων.
ΜΙΑ ΑΛΛΗ ΠΤΥΧΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΤΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ
Όταν αναφερόμαστε στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, συνήθως θυμόμαστε τις στρατιωτικές επιχειρήσεις, τις μάχες και την Εθνική Αντίσταση.
Όμως, η περίοδος εκείνη συνδέεται και με μεγάλες μεταβολές στην οικονομική δραστηριότητα.
Η περίπτωση των λατομείων του Πόρτο Λάφια προσφέρει ένα συγκεκριμένο τοπικό παράδειγμα.
Η διακοπή μιας δραστηριότητας με ιστορία περίπου μισού αιώνα συμπίπτει με την κατάληψη της Ελλάδας και την έναρξη της Κατοχής.
Σήμερα, τα κατάλοιπα των παλαιών λατομείων θυμίζουν ότι η ιστορία της νότιας Καρυστίας δεν γράφτηκε μόνο στα πεδία των μαχών. Αποτυπώθηκε και στους χώρους εργασίας, στις εγκαταστάσεις παραγωγής και στις οικονομικές δραστηριότητες που σημάδεψαν τη ζωή των κατοίκων της περιοχής.
Στη φωτογραφία τα ερείπια των βοηθητικών κτιρίων στο Πυργάρι Νημποριού της εταιρείας GRECIAN MARBLES (MARMOR) LTD
ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΠΗΓΕΣ – ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ1. Topoguide – AnaDigit, «Τα λατομεία μαρμάρου Στύρων και Καρύστου».
Ενότητα «Νεότερη λατομική περίοδος». Ιστορικές πληροφορίες για την εγκατάσταση της Marmor Ltd, τις υποδομές των λατομείων, τις εξαγωγές και τη διακοπή των εργασιών το 1941.
2. Νημποριό Ευβοίας – Πρόγραμμα αρχαιολογικού οδοιπορικού, Μάρτιος 2022.
Ιστορική παρουσίαση των λατομείων Νημποριού και Πόρτο Λάφια, με την καταγραφή της διακοπής των εργασιών το 1938 και το 1941 αντίστοιχα.
3. Ελληνικός Ορυκτός Πλούτος, «Τα μάρμαρα της Καρυστίας και της Νότιας Εύβοιας», Φεβρουάριος 2018.
Ιστορική παρουσίαση της νεότερης λατομικής δραστηριότητας, της Marmor Ltd και των εγκαταστάσεων μεταφοράς των μαρμάρων.
Σημείωση ιστορικής τεκμηρίωσης: Οι δημοσιευμένες μελέτες συμφωνούν ότι η συγκεκριμένη περίοδος εκμετάλλευσης ολοκληρώθηκε το 1941. Δεν έχει εντοπιστεί, ωστόσο, πρωτογενές εταιρικό έγγραφο που να επιβεβαιώνει την ακριβή ημερομηνία διακοπής ή να αποδεικνύει ότι η Κατοχή υπήρξε η μοναδική αιτία.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου