Διαβάζουμε τις ιστορίες από την σελίδα ανθρώπων που άφησαν έντονο αποτύπωμα στην κοινωνική ζωή στην περιοχή της Καρυστίας.
8 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 1944 – ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΠΑΛΛΗΣ: Ο ΑΝΤΙΣΤΑΣΙΑΚΟΣ ΑΠΟ ΤΟ ΚΑΤΣΑΡΩΝΙ ΠΟΥ ΕΚΤΕΛΕΣΤΗΚΕ ΣΤΟΥΣ ΒΑΡΔΙΑΝΟΥΣ
28η ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ – Η ΚΑΡΥΣΤΙΑ ΣΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΤΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ Στη δυτική είσοδο της Καρύστου, κοντά στη συμβολή των ρεμάτων της Λάλας και της Αγίας Τριάδας, βρίσκεται μια τοποθεσία που συνδέεται με μια τραγική σελίδα της ιστορίας της Κατοχής.
Εκεί, στις 18 Απριλίου 1944, οι γερμανικές δυνάμεις κατοχής εκτέλεσαν τον Βαγγέλη Πάλλη, με καταγωγή από το Κατσαρώνι της Καρύστου.
Το όνομά του συγκαταλέγεται ανάμεσα σε εκείνα των αγωνιστών της Εθνικής Αντίστασης από τη νότια Καρυστία που διασώθηκαν χάρη στην ιστορική έρευνα και την καταγραφή τοπικών μαρτυριών.
Η Καρυστία στα χρόνια της Κατοχής
Το 1944, η Αντίσταση στην Εύβοια είχε αναπτυχθεί σημαντικά. Στην περιοχή της Καρύστου λειτουργούσαν οργανώσεις του ΕΑΜ, ενώ είχε συγκροτηθεί λόχος του ΕΛΑΣ με έδρα τον Μελισσώνα.
Κάτοικοι της περιοχής συμμετείχαν σε αντιστασιακά δίκτυα, αποστολές διαφυγής, μεταφορά πληροφοριών και ένοπλη δράση.
Η Κατοχή άφησε βαθιά σημάδια και στα χωριά της νότιας Εύβοιας. Ένα από τα ονόματα που συνδέθηκαν με τις ανθρώπινες απώλειες εκείνης της περιόδου ήταν και αυτό του Βαγγέλη Πάλλη.
Το γεφύρι των Βαρδιάνων – Ένας τόπος με ιστορία
Η περιοχή των Βαρδιάνων αποτελούσε παλαιότερα σημαντικό πέρασμα στη δυτική είσοδο της Καρύστου.
Από εκεί διέρχονταν παλιοί δρόμοι και μονοπάτια που συνέδεαν την πόλη με τα γύρω χωριά. Στην περιοχή σώζονται ίχνη των παλαιών γεφυριών και των διαδρομών που χρησιμοποιούσαν οι κάτοικοι.
Ένας τόπος καθημερινής μετακίνησης έγινε, τον Απρίλιο του 1944, τόπος εκτέλεσης ενός ανθρώπου της Καρυστίας.
Η μνήμη του Βαγγέλη Πάλλη
Το όνομά του αναφέρεται ρητά σε ιστορική έρευνα της Κομματικής Οργάνωσης Καρύστου του ΚΚΕ, που παρουσιάστηκε τον Ιούνιο του 2015 και είχε συγκεντρώσει στοιχεία για 135 αγωνιστές της Εθνικής Αντίστασης από την περιοχή.
«Ο Βαγγέλης Πάλλης. Από το Κατσαρώνι. Εκτελέστηκε από τους Γερμανούς στο γεφύρι των Βαρδιάνων στις 18/4/1944».
Το 2019, στις εκδηλώσεις τιμής της Πρωτομαγιάς στην Κάρυστο και το Μαρμάρι, ο Βαγγέλης Πάλλης μνημονεύτηκε ξανά, μαζί με άλλους Καρυστινούς που εκτελέστηκαν κατά την Κατοχή.
Για τη ζωή και τις ακριβείς συνθήκες της σύλληψης και εκτέλεσής του οι διαθέσιμες δημοσιευμένες πληροφορίες είναι περιορισμένες.
Όμως το όνομα, ο τόπος καταγωγής και η ημερομηνία της εκτέλεσής του έχουν διασωθεί.
Και αποτελούν την αφετηρία για να αναζητήσουμε περισσότερα.
Από το Κατσαρώνι μέχρι το γεφύρι των Βαρδιάνων, η ιστορία του Βαγγέλη Πάλλη μάς θυμίζει ότι τα γεγονότα της Κατοχής δεν διαδραματίστηκαν μόνο στα μεγάλα αστικά κέντρα ή στα μακρινά πεδία των μαχών.
Συνέβησαν και εδώ, στην Καρυστία, σε δρόμους, χωριά και τοποθεσίες που αποτελούν ακόμη μέρος της καθημερινότητάς μας.
Ο Βαγγέλης Πάλλης είναι ένα από τα ονόματα που αξίζει να διατηρηθούν στη συλλογική μνήμη του τόπου μας.
Εάν διαθέτετε οικογενειακές φωτογραφίες, έγγραφα ή αξιόπιστες μαρτυρίες σχετικά με τη ζωή του Βαγγέλη Πάλλη, μπορείτε να επικοινωνήσετε μαζί μας, ώστε να συμβάλουμε στην πληρέστερη καταγραφή αυτής της τοπικής ιστορίας.
ΠΗΓΕΣ – ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗΡιζοσπάστης, 20 Ιουνίου 2015, σελ. 13, «Εκδήλωση τιμής για τους αγωνιστές της ΕΑΜικής Αντίστασης στη νότια Καρυστία». Ιστορική έρευνα με ονομαστική καταγραφή του Βαγγέλη Πάλλη, του τόπου καταγωγής και της ημερομηνίας εκτέλεσής του.
https://www.rizospastis.gr/story.do?id=8487082
Eviaportal, 2 Μαΐου 2019, «Καταθέσεις στεφάνων από το ΚΚΕ σε Κάρυστο και Μαρμάρι». Αναφορά στην απόδοση τιμής στον Βαγγέλη Πάλλη και άλλους εκτελεσμένους της Κατοχής.
https://eviaportal.gr/katatheseis-stefanon-apo-kke-karysto-marmari/
e-Karystos, «Πεζοπορική διαδρομή: Νικάσι – Καλύβια». Γεωγραφική περιγραφή της παλιάς γέφυρας των Βαρδιάνων και των διαδρομών της περιοχής.
https://www.e-karystos.gr/article.php?id=283
https://www.facebook.com/?locale=el_GR
Κατοχή – Η υπόθεση του παπα-Σύλλα (Άνοιξη 1943)
Ο ΠΑΠΑ-ΣΥΛΛΑΣ ΠΟΥ ΤΟΝ ΠΕΡΑΣΑΝ ΓΙΑ ΤΟΝ ΑΡΗ ΒΕΛΟΥΧΙΩΤΗ – ΜΙΑ ΑΛΗΘΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΤΟΧΗ (1943)
28η ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ – Η ΚΑΡΥΣΤΙΑ ΣΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΤΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ Άνοιξη του 1943. Η Ελλάδα βρίσκεται υπό Κατοχή, ενώ η Εύβοια εξακολουθεί να υπάγεται στην ιταλική ζώνη κατοχής. Στην Αθήνα, οι γερμανικές αρχές και η Ειδική Ασφάλεια αναζητούν τον Άρη Βελουχιώτη, καθώς κυκλοφορεί η πληροφορία ότι έχει κατέβει από τα βουνά και κινείται μεταμφιεσμένος σε ιερέα.
Ένα τηλεφώνημα από τον Σταυρό Αγίας Παρασκευής κινητοποιεί την Ειδική Ασφάλεια: ένας ύποπτος ιερέας, συνοδευόμενος από τρεις μεγαλόσωμους άνδρες, κατευθύνεται προς τη Ραφήνα.
Την ίδια ώρα, στο λιμάνι της Ραφήνας, το καΐκι «Ιόνιο» του καπετάν Βαγγέλη Τόγια αναχωρεί για την Κάρυστο, μεταφέροντας 24 επιβάτες.
Ανάμεσά τους βρίσκεται ένας ιερέας και τρεις άνδρες που ταιριάζουν στην περιγραφή των καταζητούμενων.
Ακολουθούν σκηνές που, αν δεν είχαν τόσο τραγικές συνέπειες, θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν κωμικοτραγικές.
Περίπου είκοσι ένοπλοι της Ειδικής Ασφάλειας, με επικεφαλής τον διαβόητο συνεργάτη των κατοχικών αρχών Αλέξανδρο Λάμπου, καταφθάνουν στο λιμάνι. Με πυροβολισμούς αναγκάζουν το καΐκι, που μόλις έχει απομακρυνθεί, να επιστρέψει.
Οι ασφαλίτες επιβιβάζονται, αρπάζουν τον ιερέα, του αφαιρούν το καλυμμαύχι και τα ράσα, του τραβούν τα γένια και τον κακοποιούν.
Οι Καρυστινοί επιβάτες προσπαθούν απεγνωσμένα να εξηγήσουν ότι πρόκειται για τον δικό τους παπά, τον παπα-Σύλλα, εφημέριο του Αγίου Νικολάου Καρύστου.
Κανείς όμως δεν τους ακούει.
Η σωματική ομοιότητα του ιερέα με τον Άρη Βελουχιώτη, ως προς το ανάστημα, την ηλικία και το χρώμα των μαλλιών, αρκεί για να συνεχιστεί η κακοποίησή του.
Μαζί του συλλαμβάνονται και τρεις ιχθυέμποροι: οι αδελφοί Διονύσης και Οδυσσέας Κολέθρας και ο συνέταιρός τους Δρίτσας, με δεσμούς με το Μαρμάρι.
Οι άνθρωποι αυτοί μεταφέρουν μια ψαροκασέλα γεμάτη χρήματα, προκειμένου να εξοφλήσουν αλιευτικά καΐκια στην Κάρυστο. Τα χρήματα, σύμφωνα με τη διήγηση, εξαφανίζονται μετά τη σύλληψή τους.
Για περίπου δεκαπέντε ημέρες, οι τέσσερις άνδρες κρατούνται, ανακρίνονται και βασανίζονται.
Στο μεταξύ, η είδηση προκαλεί μεγάλη αναστάτωση στην Κάρυστο. Ο δήμαρχος της εποχής, μαζί με αντιπροσωπείες κατοίκων, μεταβαίνει επανειλημμένα στην Αθήνα, επιδιώκοντας την απελευθέρωσή τους.
Τελικά, η Ειδική Ασφάλεια αναγκάζεται να παραδεχτεί το λάθος της.
Ο παπα-Σύλλας επιστρέφει στην Κάρυστο χωρίς τα ράσα και το καλυμμαύχι του, με εμφανή τα σημάδια της κακοποίησης. Θα χρειαστούν μήνες για να συνέλθει από τη σωματική και ψυχική δοκιμασία.
Ποιος ήταν ο παπα-Σύλλας;
Το πραγματικό του επώνυμο ήταν Κονδύλης. Είχε γεννηθεί στη Σκόπελο, σε οικογένεια ιερέα, και είχε μονάσει στη Μονή Μεγίστης Λαύρας του Αγίου Όρους.
Το 1933 ανέλαβε καθήκοντα εφημερίου στον Άγιο Νικόλαο Καρύστου, όπου υπηρέτησε για περισσότερες από τρεις δεκαετίες. Συνταξιοδοτήθηκε το 1969 και έφυγε από τη ζωή το 1976.
Ο Αλέξανδρος Λάμπου συνδέθηκε με ορισμένα από τα σοβαρότερα εγκλήματα της Ειδικής Ασφάλειας κατά την Κατοχή, μεταξύ των οποίων και το Μπλόκο της Καλογρέζας, στις 15 Μαρτίου 1944.
Η δίκη του ξεκίνησε στις 5 Νοεμβρίου 1946, ενώ η απόφαση εκδόθηκε στις 5 Μαρτίου 1947. Καταδικάστηκε δύο φορές σε θάνατο, αλλά η ποινή του δεν εκτελέστηκε. Αργότερα αποφυλακίστηκε.
Η περιπέτεια του παπα-Σύλλα αποτελεί μία από τις λιγότερο γνωστές ιστορίες της Καρυστίας στα χρόνια της Κατοχής. Μια ιστορία που αποκαλύπτει πώς μια ανυπόστατη πληροφορία μπορούσε να οδηγήσει αθώους ανθρώπους στη σύλληψη και στα βασανιστήρια.
Στη φωτογραφία: Η Αγία Τριάδα «στου παπα-Σύλλα», το μικρό εκκλησάκι που βρίσκεται στην αυλή του σπιτιού του στην Κάρυστο. Ιστορικές πηγές και βιβλιογραφία: • Θανάσης Πιστικίδης, Ριζώματα, βιώματα, παθήματα. Αληθινές ιστορίες, Ραφήνα, 1985. Η βασική καταγραφή του περιστατικού.
• Νίκος Πηγαδάς, «Γλίτωσε από τους ναζί, κινδύνεψε από τους Αμερικανούς», Εφημερίδα των Συντακτών, 9 Απριλίου 2016. Περιλαμβάνει την ιστορία του παπα-Σύλλα και στοιχεία από έρευνα και μαρτυρίες στην Κάρυστο.
https://www.efsyn.gr/nisides/65199_glitose-apo-toys-nazi-kindynepse-apo-toys-amerikanoys/
• Κώστας Χαλέμος, Σαν πουλιά τα τουφεκάν, Αθήνα, 2014, και «Μπλόκο Καλογρέζας: Το αίμα το αδικαίωτο», 15 Μαρτίου 2024.
https://kalogrezart.gr/bloko-kalogrezas-to-aima-to-adikaioto/
• Eviaportal, «Η Εύβοια στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, 1940–1944», για το ιστορικό πλαίσιο της Κατοχής στο νησί.
https://eviaportal.gr/eyboia-pagkosmios-polemos-1940-1944/
ΑΓΓΕΛΟΣ ΑΡΑΠΑΚΗΣ (1912–1941) – ΑΠΟ ΤΑ ΝΕΑ ΣΤΥΡΑ ΣΤΑ ΒΟΥΝΑ ΤΗΣ ΑΛΒΑΝΙΑΣ
28η ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ – Η ΚΑΡΥΣΤΙΑ ΣΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΤΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ Η ιστορία ενός 29χρονου από τα Νέα Στύρα, που άφησε πίσω του τη ζωή του στη θάλασσα και σκοτώθηκε πολεμώντας στην Κλεισούρα, στις 25 Ιανουαρίου 1941.
Ανάμεσα στους χιλιάδες Έλληνες που έχασαν τη ζωή τους στον Ελληνοϊταλικό Πόλεμο 1940–1941 βρίσκεται και ένας νέος με καταγωγή από την Καρυστία, του οποίου η ιστορία δεν είναι ευρέως γνωστή στον τόπο μας.
Ήταν ο Άγγελος Αραπάκης του Φωτίου, γεννημένος το 1912 στα Νέα Στύρα.
Το όνομά του περιλαμβάνεται στον επίσημο κατάλογο πεσόντων του Γενικού Επιτελείου Στρατού, μαζί με τη στρατιωτική του μονάδα, την ημερομηνία και τον τόπο θανάτου του.
Από τα Νέα Στύρα στη Ραφήνα
Η οικογενειακή ιστορία του Άγγελου Αραπάκη συνδέεται με τη ναυτική παράδοση του Νότιου Ευβοϊκού.
Σύμφωνα με την έρευνα του Στάθη Δημητρακού, ο πατέρας του, Φώτης Αραπάκης, γνωστός και ως Καμπαράδος, καταγόταν από την Ερμιόνη και εργαζόταν ως ψαράς.
Στις αρχές του 20ού αιώνα εγκαταστάθηκε στα Νέα Στύρα, όπου δημιούργησε οικογένεια με τη σύζυγό του Ζαμπέτα.
Εκεί, το 1912, γεννήθηκε ο Άγγελος.
Λίγο μετά την εγκατάσταση των Μικρασιατών προσφύγων από την Τρίγλια στη Ραφήνα, η οικογένεια Αραπάκη μετακόμισε μόνιμα στην απέναντι ακτή της Αττικής.
Τα παιδιά της οικογένειας ασχολούνταν με την αλιεία, συνεχίζοντας το επάγγελμα του πατέρα τους.
Έτσι, η ζωή του νεαρού Άγγελου συνδέθηκε με δύο τόπους που επικοινωνούσαν καθημερινά μέσω της θάλασσας: τα Νέα Στύρα και τη Ραφήνα.
Η επιστράτευση και το Αλβανικό Μέτωπο
Με την έναρξη του Ελληνοϊταλικού Πολέμου, στις 28 Οκτωβρίου 1940, ο Άγγελος Αραπάκης βρέθηκε στις τάξεις του Ελληνικού Στρατού.
Υπηρέτησε ως στρατιώτης στο 3ο Σύνταγμα Πεζικού.
Μετά την απόκρουση της ιταλικής εισβολής, ο Ελληνικός Στρατός πέρασε στην αντεπίθεση και προχώρησε βαθιά στο αλβανικό έδαφος.
Τον Ιανουάριο του 1941, μία από τις σημαντικότερες περιοχές των επιχειρήσεων ήταν η Κλεισούρα της Αλβανίας, όπου οι ελληνικές δυνάμεις είχαν καταλάβει έναν στρατηγικής σημασίας οδικό κόμβο.
Οι συγκρούσεις συνεχίστηκαν στα γύρω ορεινά υψώματα, κάτω από εξαιρετικά δύσκολες χειμερινές συνθήκες.
Ο αντίπαλος δεν ήταν μόνο οι ιταλικές δυνάμεις.
Οι στρατιώτες αντιμετώπιζαν χιόνι, πολικό ψύχος, ελλείψεις εφοδίων και τη συνεχή καταπόνηση των ορεινών επιχειρήσεων.
25 Ιανουαρίου 1941 – Το ύψωμα 1285
Στις 25 Ιανουαρίου 1941, ο Άγγελος Αραπάκης σκοτώθηκε στο ύψωμα 1285, νοτιοδυτικά της Κλεισούρας.
Η περιοχή αποτελούσε μέρος της ελληνικής αμυντικής διάταξης γύρω από τον στρατηγικό κόμβο της Κλεισούρας.
Την επομένη, 26 Ιανουαρίου, οι ιταλικές δυνάμεις εξαπέλυσαν οργανωμένη αντεπίθεση με σκοπό την ανακατάληψη της περιοχής.
Το ύψωμα 1285, γνωστό και ως Μπρεζντάνι (Brezdani), βρέθηκε στο επίκεντρο σκληρών συγκρούσεων που συνεχίστηκαν τις επόμενες ημέρες.
Οι ελληνικές δυνάμεις κατόρθωσαν να διατηρήσουν τις θέσεις τους.
Ο Άγγελος Αραπάκης όμως δεν έζησε για να δει την εξέλιξη αυτών των μαχών.
Ένα όνομα στα στρατιωτικά αρχεία
Στον επίσημο κατάλογο πεσόντων του Γενικού Επιτελείου Στρατού αναγράφονται:
Επώνυμο: Αραπάκης
Όνομα: Άγγελος
Πατρώνυμο: Φώτιος
Έτος γέννησης: 1912
Καταγωγή: Εύβοια – Στύρα
Βαθμός: Στρατιώτης
Μονάδα: 3ο Σύνταγμα Πεζικού
Ημερομηνία θανάτου: 25 Ιανουαρίου 1941
Τόπος: Ύψωμα 1285
Πίσω από αυτή τη σύντομη στρατιωτική καταγραφή βρίσκεται η ζωή ενός νέου ανθρώπου που γεννήθηκε στα Νέα Στύρα, μεγάλωσε σε οικογένεια ψαράδων και βρέθηκε στα βουνά της Αλβανίας.
Η μνήμη του στη Ραφήνα και η καταγωγή του από την Καρυστία
Η ιστορία του Άγγελου Αραπάκη διατηρήθηκε χάρη και στην τοπική ιστορική έρευνα του Στάθη Δημητρακού για τους πεσόντες της Ραφήνας.
Στην παλιά Ραφήνα υπάρχει μάλιστα οδός Αγγελή Αραπάκη, αφιερωμένη στη μνήμη του.
Η καταγωγή του όμως βρίσκεται στα Νέα Στύρα, εκεί όπου γεννήθηκε το 1912.
Η περίπτωσή του μάς υπενθυμίζει ότι η ιστορία του Ελληνοϊταλικού Πολέμου έχει και μια βαθιά τοπική διάσταση.
Οι στρατιώτες που πολέμησαν στα βουνά της Πίνδου και της Αλβανίας ήταν άνθρωποι από πόλεις και μικρά χωριά ολόκληρης της Ελλάδας.
Ανάμεσά τους υπήρχαν και νέοι της Καρυστίας.
ΑΓΓΕΛΟΣ ΑΡΑΠΑΚΗΣ – ΝΕΑ ΣΤΥΡΑ – 1912–1941
Ένας νέος από τον τόπο μας που έχασε τη ζωή του στο Αλβανικό Μέτωπο.
Μια ιστορία που αξίζει να γνωρίσουμε και να παραδώσουμε στις επόμενες γενιές.
ΠΗΓΕΣ – ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ Γενικό Επιτελείο Στρατού – Διεύθυνση Ιστορίας Στρατού, Κατάλογος πεσόντων κατά τον Ελληνοϊταλικό Πόλεμο 1940–1941. Επίσημη καταγραφή του Άγγελου Αραπάκη του Φωτίου, με στρατιωτική μονάδα, ημερομηνία και τόπο θανάτου.
https://stelexi.army.gr/wp-content/uploads/2022/10/19_OKT_PESONTES_40_41.html
Στάθης Χρ. Δημητρακός, «Οι δρόμοι της Ραφήνας αφηγούνται την ιστορία», Τριγλιανοί, 25 Οκτωβρίου 2020. Βιογραφικά στοιχεία του Άγγελου Αραπάκη, ονόματα γονέων, οικογενειακή ιστορία και μετακίνηση από τα Νέα Στύρα στη Ραφήνα.
https://www.triglianoi.gr/index.php?topic=1902.0
Διεύθυνση Ιστορίας Στρατού, Ελληνοϊταλικός Πόλεμος 1940–1941: Χειμεριναί Επιχειρήσεις – Ιταλική Επίθεσις Μαρτίου (7 Ιανουαρίου – 26 Μαρτίου 1941), Αθήνα 1966. Στρατιωτική εξιστόρηση των επιχειρήσεων στην Κλεισούρα τον Ιανουάριο του 1941.
Γενικό Επιτελείο Στρατού, An Abridged History of the Greek–Italian and Greek–German War 1940–1941, ενότητα «The Italian attack against Klissoura». Διαδικτυακή αναδημοσίευση της επίσημης στρατιωτικής εξιστόρησης.
https://stratistoria.wordpress.com/2012/05/24/abridged-history-of-the-greek-italian-and-greek-german-war-1940-1941-4-the-greek-army-winter-operations-and-the-italian-great-primaveraspring-at/
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου