Αποδείξεις για την διαχρονική πολιτιστική ζωή στην Κάρυστο. " Φύλλα φτέρης από την Κάρυστο"

Τα τελευταία 30 τόσα χρόνια, την θεατρική ομάδα της Καρύστου και πρόσφατα του Μαρμαρίου, την έχει υπο την σκέπη του ο δήμος μέσω του Πολιτιστικού Οργανισμού Ανεμοπύλες. Όμως δεν ήταν πάντα έτσι, και τα ανήσυχα πνεύματα, παρά τις δυσκολίες, τους πολέμους, την Χούντα, την ταραχή της Μεταπολίτευσης κλπ, έβρισκαν τρόπο να εκφραστούν μέσω της τέχνης με ίδια μέσα και χωρίς επαγγελματίες σκηνοθέτες κλπ.

Αυτό που προξενεί κάποια συγκίνηση, είναι το ότι ανέβαζαν έργα γραμμένα και από ντόπιους. Όλοι ερασιτέχνες και όλοι λάτρεις της τέχνης και της δημιουργίας.

Ας παίρνουμε μαθήματα από το παρελθόν γιατί το παρόν μας έχει σκοτεινιάσει αρκετά τελευταία.

 

ΟΜΑΔΑ "ΟΜΗΡΟΣ" Αντιστασιακή ομάδα στην Νότια Καρυστία.

 

Αντιγράφουμε από τα "ΦΥΛΛΑ ΦΤΕΡΗΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΡΥΣΤΟ" ΤΟΜΟΣ Β. 10/11/1988 .

" Ο Χαλκιδαίος αντιστασιακός Σωτήρης Παπαστρατής, στην ετήσια έκδοση του 1981 στην Εφημερίδα 'Προοδευτική  Εύβοια" περιγράφει ρεαλιστικά τον τρόπο φυγάδευσης ορισμένων ομάδων και ατόμων κατά το 1944 από τις ανατολικές ακτές  της Εύβοιας και ιδιαίτερα από τους Τσακαίους , όπου μάλιστα είχε εγκατασταθεί μια ομάδα με αρκετούς Καρυστινούς αντάρτες.

Ο κ.Παπαστρατής, κατανομάζει και τα σημεία της ανατολικής πλευράς της Εύβοιας από όπου έφευγαν οι Έλληνες πατριώτες από την Χιλιασού της Κεντρικής Εύβοιας μέχρι το Γιαννίτσι ,χωρίς να προχωρήσει νοτιώτερα. Σημειώνει όμως , ότι κάθε ορμίσκος της νότιας ακτής του νησιού , κάτι έχει να διηγηθεί για τις διαφυγές αυτές. Και πράγματι. Το Καστρί το δικό μας , έχει πολλά να διηγηθεί  για τα γνωστά μας  πρόσωπα και πράγματα. Ποιος περίμενε όμως ότι κι η Παξιμάδα ακόμα που ήταν δύσκολη για σταθμό διαφυγής έχει κι αυτή να πει τα δικά της.

Ας την ακούσουμε δια στόματος, του μπάρμπα Φίλιππα του Πέρρου που μυστικά και αθόρυβα εργαζόταν στις επιχειρήσεις φυγάδευσης.

"Εμένα -λέει- με είχε βάλει μέσα στην οργάνωση ένας Κώστας Φατσής  φίλος μου από τον Πειραιά. Ούτε θυμάμαι πως τηνε λέγανε την Οργάνωση. Άμα κοιτάξω το παράσξμο που μου χουν δοσμένο θα στο πω.

Είχα πολλές γνωριμίες. Οι καπεταναίοι όλοι ήταν φίλοι μου. Έχαν βάνει μερικούς στην Οργάνωση, όσους καταλάβαινα πως μπορούσαν να βοηθήσουνε. Μέσα σ' αυτούς ήτανε κι ο καπετάν Κώστας ο Γιαγκουδάκης που τον έφερα σε γνωριμία  με τον Πειραιά και πέρναγε  ανθρώπους στο Τσεσμέ για την Μέση Ανατολή.

Στο μαγαζί -στο καφενείο του Πέρρου_ ερχέτανε ταχτικά ο καπετάν-Κώστας κι όσο πήγαινε καλά η δουλειά αποφεύγαμε τη κουβέντα. Μια μέρα όμως που τον είδα σκεφτικό κάτι κατάλαβα.

-Έχεις πολλούς μέσα? τον ρωτάω.

-Εγώ, παρατήθηκα απ την δουλειά. Δεν πάω πια πέρα, μου λέει.

Αργά το ίδιο βράδυ καθόμαστε στο μαγαζί με τον Κώτσο το Μακρή, άλλονε καπετάνιο από το Βόλο. Κει που τρώγαμε και πίναμε ήρχε η κουβέντα για αυτούς που φέγανε.

-Κείνος ο καπετάν- Κώστας ο Γιαγκουδάκης, μου λέει, έχει αφημένα καμιά τριανταριά κάτου στη Παξιμάδα.

Εγώ έσκασα. Γιατί δεν μου το 'πε αυτό μένα ο καπετάν -Κώστας?

Το πρωί άνοιξα το μαγαζί από τις τρείς η ώρα.

Άμα είδε το φως ο καπετάν- Κώστας ήρχε ολοίσια και μπήκε μέσα .

-Βρε συ, γιατί μου'πες ψέμματα ψε βράδυ? του λέω.

-Τι να σου πω? μου λέει. Τους έχω βγάνει στην Παξιμάδα και δεν έχουν ούτε νερό, ούτε ψωμί, ούτε τίποτα. Κάνε ό,το μπορείς.

Πααίνω αμέσως στο γαμπρό μου το Βαγγέλη τον Μπουρέλο. Του λέω ότι κει στην Παξιμάδα , στο νησάκι από μέσα είναι καμιά τριανταριά νοματαίοι που θα πάνε για έξω. Πάρε νερό και ψωμί και τίποτ΄'αλλο και να τους τα πας με το γαιδούρι γιατί πεινάνε οι άνθρωποι.

Έκανε όπως του΄πα .'Αμα έφτασε κει κάτου, οι άνθρωποι τον αγκαλιάσανε και τόνε φιλάγανε και τον ευχαριστήσανε τόσο πολύ που τους έκανε αυτή την εξυπηρέτηση.

Σρο μεταξύ βρίσκω τον Βαγγέλη το Λεωνίδη τον Κουτουκό, που είχαν επιτάξει την τράτα του οι Γερμανοί , δικό μας κι αυτόνε.  Του λέω ότι ο Γιακουδάκης έχει βγάλει καμιά τριανταριά στην Παξιμάδα.

-Βρε του διαόλου ο γιος!μου λεέι ο καπετάν-Βαγγέλης.

-Πρόσεξε , άμε περάσεις από  κει πέρνα όσο πιο ανοιχτά μπορείς μη σε δουν κάνα σημάδι οι Γερμανοί.

Σε δυο-τρεις  μέρες, άμε μπουναστάρισε, πήγαν ο καπετάν-Κώστας και τους πήρε και φύγανε.

Α!Τώρα που θυμήθηκα, την δική μας ομάδα τηνέ λέγανε ΟΜΗΡΟΣ, κι ήτανε μέσα και οι Μήτσος Βασιλόπουλος -ο Μόρτης- κι ο Μήτσος ο Ξυπόλητος απ' το Σκούασι."

Μια ομιλία από παλιά, ίσως κατάλληλη και τώρα ."Σαν τον φοίνικα που αναγεννιέται μέσα από την τέφρα του, έτσι αναθάλλει"

Αυτές τις δραματικές ώρες που βιώνουν πολλά μέρης της Χώρας ιδιαίτερα η Εύβοια, το νησί μας το αγαπημένο που το βλέπουμε να καταστρέφεται από την μανία της φωτιάς και την παραμέληση της κυβέρνησης ήθελα να πω δυο λόγια στον κόσμο που υποφέρει για να δείξω και γω ότι είμαι ψυχικά κοντά τους και να τους δώσω λίγο θάρρος αν είναι δυνατόν. Από το βιβλίο ΦΥΛΛΑ ΦΤΕΡΗΣ Β ΤΟΜΟΣ ,διαβάζουμε μια ομιλία που απευθύνεται κυρίως στους νέους, και γράφτηκε με αφορμή μια εκδήλωση από έναν όμιλο νέων στην Κάρυστο παρουσία του Γερμανού κατακτητή.  Καλό κουράγιο σε όλους όσους υποφέρουν και αγωνίζονται αυτές τις δύσκολες μέρες και νύχτες.

ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΟΔΕΥΤΙΚΟΥ ΟΜΙΛΟΥ ΝΕΩΝ ΚΑΡΥΣΤΟΥ. ΚΥΡΙΑΚΗ 20.2.1944

............ 

Στην μουσική  εκδήλωση συνοδεία απαγγελιών την ομιλία έγραψε και διάβασε ο Θεμιστοκλής Κοκαλιάρης.

" Κυρίες και κύριοι,

μέσα στον τριχιλιετή κύκλο της Εθνικής μας Ιστορίας, ιστορίας γραμμένης με φωτιά και με αίμα είναι δύσκολο νάβρει κανείς τόσο τραγικές σελίδες σαν τούτες που γράφονται αυτή την στιγμή στην μεγάλη βίβλο της Ιστορικής Φυλής μας.

Ανάμεσα στον Ορυμαγδό και το σάλο που σκόρπισε και εξακολουθεί να σκορπίζει επάνω στην ωραία χώρα μας ένας πόλεμος πρωτογενής και μια τραγωδία άνευ προηγουμένου, συγκεντρώσεις σαν την σημερινή έχουν άραγε σκοπό και λογική συνέπεια?

Και δεν υπάρχει κίνδυνος να θεωρηθεί σαν παράκαιρη και ίσως ίσως και προκλητική κάθε παρόμοια εκδήλωση, όταν σε κάθε στιγμή αντικρύζουμε γύρωθεν μας την πείνα εως  τον εξωλοθρεμό? 

Ερωτήματα που βγαίνουν αμείλικτα από το στόμα του καθενός και επιτακτικά ζητούν απάντηση για δικαιολογία.

Στα ερωτήματα αυτά που τόσο έντονα μας διατυπώνονται μια είναι η απάντηση. Μας την δίνουν τα ιστορικά δεδομένα με την ψυχρή αντικειμενικότητα .

Στον ξεπεσμό και στις συμφορές που αντίκρυσε ο Ελληνισμός στην ιστορική του πορεία , μονάχα το πνεύμα στάθηκε αδιάφθορο πάνω από την κυριαρχική του πνοή όλους εκείνους που φαντάστηκαν ότι θα δαμάσουν με την υλική βία την ψυχή του λαού μας.

Περιπέτειες, διωγμοί, καταπιέσεις αντί να μας κλονίσουν , μας εχαλύβδωσαν ψυσικά και μας άνοιξαν διάπλατα τον δρόμο για μια πνευματική ανάταση και δημιουργία. Σαν τον φοίνικα που αναγεννιέται μέσα από την τέφρα του, έτσι αναθάλλει στις πιο δύσκολες στιγμές του εθνικού μας βίου η ομορφιά του λόγου και της τέχνης γενικά, για    να καταπλήξει  με την λαμπερόχρωμη θεωρεία της όλο τον πολιτισμένο κόσμο που εκστατικά παρακολουθεί το θαύμα της Ελληνικής Αναγέννησης.

Γιατί μεσ τα γυρίσματα των κύκλων

ό,τι και αν έλθει ό,τι και αν βρέξει,

ό,τι κι αν γίνει σαν το πανί

αν μαζεύεσαι για λίγο

απλώνεσαι και πάλι ω Ρωμιοσύνη.

Είναι καιρός κυρίες και κύριοι, να παραχωρήσω τη θέση στην ποίηση και τη μουσική. Στις δυο αυτές θεότητες που εκφράζουν τα ανέκφραστα και λένε τα ανείπωτα. Σ' αυτές που θ΄αγγίξουν τις  πιο λεπτές χορδές της ψυχής μας, που θα μαγέψουν με τους ήχους τους τους ρυθμούς των την ακοήν μας, που θα χαιδέψουν με την απαλωσύνην τους την καρδιά μας και θα την κάνουν πιο ελαφριά από το  αβάσταχτο βάρος της σκλαβιάς και του πόνου.

Νομίζω πως απηχώ όλων σας την σκέψη εκφράζοντας στην νεολαία μας τον θαυμασμό και την ευγνωμοσύνη μας για το τραχύ και δύσκολο έργο που ανέλαβε με τόσο ενθουσιασμό και αυτοθυσία. 

Αγαπητοί νέοι! Πόσες φορές μέχρι τώρα στις ρητορικές μας αποστροφές εμείς οι μεγαλύτεροι στην ηλικία δεν απευθυνόμαστε σε σας με λυρική έξαρση για να σας τονίσωμε ότι το "μέλλον σας ανήκει".

Ήλθε όμως ο καιρός για να αρπάξετε από τα χέρια μας εκείνο που ζηλότυπα κρατούσαμε για τον εαυτόν μας. Το παρόν. Σας ανήκει και αυτό δικαιωματικά. Για την τη στιγμή που εμείς λυγισμένοι, τσακισμένοι, αποκαμωμένοι γέρνομε ανήμποροι το κεφάλι και το κορμί, εσείς στα αμείλικτα κτυπήματα της Μοίρας απαντήσατε με ένα τραγούδι.!

Οι κτύποι της καρδιάς σας ηχούν σαν θριαμβευτικό εμβατήριο για να σαλπίσουν στα πέρατα της Ελληνικής γης τον Παιάνα της Ψυχής και της Νίκης.! Είσαστε η ενσάρκωση της Ελληνικής Ψυχής! Της ψυχής αυτής που α είναι κατάλυτη μέσα στους αιώνες και που ο μεγάλος μας Παλαμάς τον παρομοιάζει με την ήρωα των Μεσαιωνικών μας θρύλων και παραδόσεων τον Διγενή Ακρίτα.

Ο Ακρίτας είμαι χάροντα/δεν περνώ με τα χρόνια.μ΄άγγιξες και δεν μ΄ένιωσες/στα μαρμαρένια αλώνια.

Είμαι γω η ακατάλυτη/Ψυχή των Σαλαμίνιων/Στην Επτάλοφο έφερε/ το σπαθί των Ελλήνων.

Δεν χάνομαι στα Τάρταρα/ μονάχα ξαποσταίνω/ Στην ζωή ξαναφαίνομαι/και λαούς ανασταίνω.!'

Τον λόγο βέβαια τον κάλυψαν ενθουσιώδη χειροκροτήματα. Αλλά φανταστείτε τι θα γινόταν αν η κ.Αγλαία η διερμηνέας του Γερμανού Φρούραρχου που καθόταν μαζί του στην πρώτη σειρά, θα του έλεγε την αλήθεια, απατώντας στις επίμονες ερωτήσεις του για το τι έλεγε ο ομιλητής. Σίγουρα ο ομιλητής τούτος θα έπαιρνε την άγουσα προς τα στρατόπεδα του Νταχάου ακολουθούμενος από τους επτά που αποτελούσαμε το διοικητικό συμβούλιο του ΠΟΝΚ.!!

Τα Ιουλιανά του 1863- Ξεσηκωμός του λαού στην Κάρυστο- από τον Σταμάτη Παπαμιχαήλ στο βιβλίο "Φύλλα Φτέρης απ' την Κάρυστο"

 στην φωτό ο Σταμάτης Παπαμιχαήλ με παρέα.

φωτο Δήμος Φωτάκης -disaki.blogspot.com

ΑΝΤΙΓΡΑΦΟΥΜΕ ΑΠΌ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ.

ΤΑ ΙΟΥΛΙΑΝΑ ΤΟΥ 1863

Oι Καρυστινοί αγρότες δεν μπορούν βέβαια να καυχηθούνε ότι συναγωνίστηκαν στην δόξα τους αγρότες της Θεσσαλίας με το Κιλελέρ του 1910, όμως τούτοι οι δικοί μας είχαμε κάποτε ξεσηκωθεί τον Ιούλιο του 1863 ,που θα προσπαθήσουμε να του δώσουμε μια εικόνα στις λίγες τούτες γραμμές έτσι για την εκατονταεικοσάχρονη επέτειο.

Eίχαμε τότε την περίοδο της Μεσοβασιλείας (από τον διωγμό του Όθωνα στις 11/10/1862) μέχρι τον ερχομό του Γεωργίου του Α στις 19/10/1863) με πολλές ταραχές ,στάσεις ,εξεγέρσεις και εμφύλιες διαμάχες σαν συνέχεια του ξεσηκωμού για την έξωση του Όθωνα, που είχαν αρχίσει από τον Σεπτέμβρη του 1861.

Απ΄το "πανηγύρι" αυτό δεν έμεινε έξω κι ολόκληρη σχεδόν η Καρυστία.

Ειδικά για τα γεγονότα της Καρύστου δεν έχουμε άλλη μαρτυρία εξόν από τα γραφτά του ιστοριοδίφη και λόγοιου Σεβαστού Οικονόμου που πέθανε το 1967.

Κατά τον Σεβαστό, στην Κάρυστο υπήρχανε πριν και μετά την έξωση του Όθωνα, δυο πολιτικές μερίδες. 1. Οι κατέχοντες δημόσιες θέσεις (Οθωνιστές) και 2) Οι ιδιώτες δημοκρατικοί, σπουδαστές των Αθηνών κλπ.

Δεν μας λέει αν έγινε κάποια στάση πριν την έξωση του Όθωνα, παρά ότι λίγες μέρες μετά οι δημοκρατικοί της Καρύστου δεν μπορούσαν να ανεχθούν την εξουσία βασιλικούς.

Ο λαός ξεσηκώθηκε μυστικά από μια αντιβασιλική κίνηση που είχε αρχηγούς τον Αύγουστο Ι.Σαραβάνου και άλλους πέντεξη κτηματίες , έμπορους και πολιτευτές και τελικά κατέλαβε την Δημαρχία , διώρισε διοικητική επιτροπή από τους Αντ. Χατζηνικολή, πολιτευτή, Ιωάννη Χατζηνικόλα  άλλοτε δήμαρχο, και Γεώργιο  Μιχαλάκη η Μιχαηλίδη άλλοτε βουλευτή και κατήρτισε πολιτοφυλακή από καμιά εκατοστή άντρες με αρχηγό τον Αύγουστο Σαραβάνο.

Στο μεταξύ η Κυβέρνηση υιοθέτησε την ενέργεια του Νομάρχη Ευβοίας να διατηρήσει τις νέες αρχές που είχαν συσταθεί και σ άλλους Δήμους της Καρυστίας , κατά το παράδειγμα της Καρύστου, αλλά να μην αναγνωρίσει τον Δημαστυνόμο Σαραβάνο.

Είπαμε όμως ότι με μέσον του Γάλλου προξένου Μπενουά ο γαλλόφιλος υπουργός εσωτερικών Θρ,  Ζαίμης  διώρισε το Σαραβάνο Δήμαρχο στις 23/11/1862.

Αλλά η πολιτική ανωμαλία συνεχιζότανε και στην Αθήνα και στην επαρχία.

Στα μέσα του Ιουνίου του 1863  γίνανε φοβερές συγκρούσεις μέσα στην Αθήνα, (τα Ιουλιανά) μεταξύ των "πεδινών" αντιδραστικών και ορεινών με αποτέλεσμα να σκοτωθούν πάνου από 200 άτομα.

Από μια σύμπτωση τα γεγονότα της Καρύστου άρχισαν ακριβώς την ίδια μέρα με της Αθήνας, το βράδυ της Κυριακής 16 Ιουνίου.

Κείνο το βράδυ σ' 'ενα καφενείο στους Μύλους έγινε τσακωμός μεταξύ αντιδραστικών και Σαραβανικών με αποτέλεσμα  με αποτέλεσμα οι τελευταίοι να πιάσουν τον Αριστείδη Μαύρο και να τον κάνουν...μαύρο στο ξύλο.

Στους δράστες Χρ.Νεοφώτιστο και Χρ.Σιδέρη τους πιάσανε ολοίσα για να τους στείλουνε στην Χαλκίδα.Αλλά στον δρόμο το σκάσανε και άμα ήρχε ο Σαραβάνος που έλειπε στην Σύρα , πήρανε θάρρος και όχι μόνο γυρίζανε φανερά έξω, αλλά και στρατολογούσανε οπαδούς για να κάνουμε επίθεση στις δημόσιες αρχές και στους αντιδραστικούς της Καρύστου.

Στις 11 Ιουλίου θα γινότανε επίθεση στην Κάρυστο. Όμως κείνη την ημέρα ερχότανε δύναμη χωροφυλακής απ την Κύμη για να ενισχύσει την νόμιμη φρουρά της Καρύστου. Έγινε συμπλοκή στη θέση Μάζες που έλαβε μέρος όλη η δύναμη της Καρύστου και την γλύτωσε φτηνά, μπορούμε να πούμε από τους εξαγριωμένους στασιαστές.

 Την άλλη μέρα, στις 13/7/1863, οι επαναστατημένοι αγρότες στείλανε τελεσίγραφο στις αρχές της Καρύστου και βάνανε όρους για να μην επιτεθούν στην πόλη.

1. Οι έμποροι και οι χτηματίες να χαρίσουνε τα μισά χρέη σε κείνους που τα χρωστάγανε.

2. Να αναβληθεί για ένα διάστημα η πληρωμή των φόρων στο δημόσιο και στον Δήμο και 

3. Να δοθεί γενική αμνηστία για όλες τις πράξεις τους.

Οι όροι δεν έγιναν δεκτοί και στις δύο το απόγευμα της ίδιας μέρας οι αγρότες με αρχηγό τον Νεοφώτιστο έκαναν επίθεση ,αλλά η στρατιωτική δύναμη της Καρύστου με βοήθεια από πολίτες ήταν καλά οχυρωμένη σε τέσσερα σημεία και τελικά οι αγρότες αναγκάστηκαν να υποχωρήσουν.

Οι αρχηγοί της εξέγερσης καταδικαστήκανε αργότερα με διάφορες ποινές.

Δε χρειάζεται παρά να κάνουμε μερικά ερωτήματα.

1. Τότε που ακόμα δεν είχανε καλά καλά διαμορφωθεί τα κόμματα, τι άλλο εχτός από μια αδικία σε βάρος τους θα έκανε τους ξωτάρηδες να ξεσηκωθούν?

2. Τι σημαίνει ο πρώτος όρος του "τηλεσίγραφου" (να χαριστούν τα χρέη κλπ)?

3. Γιατί το δρόμο της κεντρικής αγοράς τον είπανε από τότε  "Οβρέικα"μόλις λίγα χρόνια από το χτίσιμο της πόλης?

4. Τι ιδέα είχανε οι Καρυστινοί για το πανωγόμι? (και το διάφορο να θες τρεις και τέσσερις φορές)

5. Τι ιδέα είχανε οι Καρυστινοί για τους εμπόρους εγχωρίων προίόντων? 

Ας είναι!"

------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------