Αφιέρωμα στην Πανσέληνο.

 

Κάθε πανσέληνος είναι μια αφορμή για πολλές φωτογραφίες, ρομαντισμό, και όμορφα συναισθήματα.

Πολλά ποιήματα, τραγούδια  και κείμενα προσπαθούν να περιγράψουν τα αισθήματα που δημιουργούνται μέσα μας, πρωσοποιώντας  τα στο φεγγάρι.

Γιατί το φεγγάρι όμως συγκινεί και ταυτίζεται με την αγάπη για τον /την σύντροφό μας?

 

Αναφερόμαστε στο φεγγάρι , σαν μια οντότητα που έχει μαγικές δυνάμεις, σαν ένα φίλο που θα μας ακούσει, η πάλι η περιγραφή της φύσης κάτω από το φως του, γίνεται το σκηνικό για να βάλουμε μέσα του όλη την αγάπη η την απογοήτευση που μας κατακλύζουν.

Νομίζω ότι ο κύριος λόγος  που μαγευόμαστε από την πανσέληνο ,  είναι η συνειδητοποίηση της ομορφιάς που απλώνεται μπροστά στα μάτια μας.

Μιας ομορφιάς άπιαστης που δεν μπορούμε να την κάνουμε κτήμα μας παρά μόνο στην καρδιά μας. Μεταφέρουμε όλα τα όμορφα συναισθήματα μας στην ομορφιά του και όλα τα συναισθήματα της απογοήτευσης, στην απογοήτευση μας μπροστά στην αδυναμία μας να το κατακτήσουμε.

Ακόμα και αν ξέρουμε ότι δεν είναι παρά ένα ουράνιο σώμα όπως τόσα άλλα, τα μάτια μας μας ξεγελούν και οι μύθοι που προέρχονται από παλιά, ντύνουν τις σκέψεις και τις εντυπώσεις μας.

Στον αρχαίο κόσμο, σε όλους τους λαούς,  είχε την θέση του ανάμεσα στους θεούς  και από τότε οι ύμνοι και οι ικεσίες για την ομορφιά και την προστασία της συνοδεύουν  το υποσυνείδητο μας και αναμοχλεύουν την πίστη μας ότι η Πανσέληνος με κάποιο μαγικό τρόπο , σίγουρα  θα μας βοηθήσει.

Ακούμε ένα απόσπασμα από το Όνειρο καλοκαιρινού μεσημεριού του Γιάννη Ρίτσου

‘Τότε το φεγγάρι  σκόνταψε στις ιτιές κι έπεσε στο πυκνό χορτάρι.
Μεγάλο σούσουρο έγινε στα φύλλα.
Τρέξανε τα παιδιά, πήραν στα παχουλά τους χέρια το φεγγάρι κι όλη τη νύχτα παίζανε στον κάμπο.
Τώρα τα χέρια τους είναι χρυσά, τα πόδια τους χρυσά, κι όπου πατούν αφήνουνε κάτι μικρά φεγγάρια στο νοτισμένο χώμα. Μα, ευτυχώς, οι μεγάλοι που ξέρουν πολλά, δεν καλοβλέπουν. Μονάχα οι μάνες κάτι υποψιάστηκαν.

Γι αυτό τα παιδιά κρύβουνε τα χρυσωμένα χέρια τους στις άδειες τσέπες, μην τα μαλώσει η μάνα τους που όλη τη νύχτα παίζανε κρυφά με το φεγγάρι.»

 

 

Πολλά γνωστά τραγούδια  μας έχουν συνοδεύσει  στις αγάπες της καρδιάς μας και αναδεικνύουν με τους στίχους και την μουσική τους όλα αυτά τα συναισθήματα, σε κάθε είδους μουσική.  Άλλωστε η μουσική είναι μια, όπως και το φεγγάρι..

Ακούμε το ποίημα του ΜΙΛ.ΜΑΛΑΚΑΣΗΣ, «Παίζει ἀπόψε τὸ φεγγάρι»

 Παίζει ἀπόψε τὸ φεγγάρι
Μέσα στὴν κληματαριά,
Ποὖναι νὰ τὸ πιεῖς, ἀλήθεια,
Στὸ ποτήρι,

Κι ὄχι τόσο γιατὶ παίζει
Στὴν κληματαριά,
Ὅσο γιατὶ φέγγει δίπλα
Σ᾿ ἕνα παραθύρι…

 

Ένα παλιό νανούρισμα λέει:

Κοιμήσου αστρί, κοιμήσου αυγή, κοιμήσου νιο φεγγάρι,

κοιμήσου που να σε χαρεί ο νιος που θα σε πάρει.

 

Και ένα όμορφο δημοτικό τραγούδι απευθύνει τον καημό του στο φεγγάρι.

 

Ορέ φεγγάρι μου αργά αργά

τα βήματα σου κόψε

κι άκου το κλάμα μιας καρδιάς

που χώρισε απόψε

Στα πέρατα εκεί που πας

σε λαμπερό φεγγάρι

ριξ τον καημό μου σε γιαλό

καημός να μην τον πάρει

Μην τύχει και τον δει η αυγή

και δεν ξαναχαράξει

ούτε κι ο ήλιος μην τον δει

γιατί στρατί θ’ αλλάξει.

 

 

 

 

Λίγα λόγια για τα λαικά τραγούδια.

 

Καζαντζίδης - Μαρινέλα

Τα τραγούδια γράφονται για να τραγουδιούνται, και φυσικά τα περισσότερα από αυτά, για να χορεύονται. Από την αρχαιότητα ακόμα δεν υπήρχε στην Αρχαίκή και στην Κλασσική εποχή λυρικό ποίημα που να προορίζεται για σιωπηλή ανάγνωση η, απλή απαγγελία. Εκείνες τις εποχές οι ποιητές συνέθεταν μαζί με τα λόγια και την μουσική όπως και την χορογραφία. Κάτι ανάλογο είναι οι τραγουδοποιοί της νεώτερης εποχής, όπου συνθέτουν την μουσική και τραγουδούν τα τραγούδια τους. Ωστόσω, υπάρχουν και πολλοί ποιητές που είδαν τα ποιήματα τους να μελοποιούνται.

Άκης Πάνου

Στα τραγούδια που ακούμε, κυρίως τα παλαιότερα, υπάρχει ένας σχολιασμός του σύγχρονου με του τραγουδιού κόσμου. Όπως όλες οι τέχνες έτσι και το τραγούδι, δεν μπορεί να αποδεσμευτεί  από την εποχή που γεννιέται, από την προσωπικότητα και τα συναισθήματα του δημιουργού. Έτσι βλέπουμε έναν απερίφραστο σχολιασμό για πράγματα, πρόσωπα και καταστάσεις που σε μεγάλο βαθμό περιστρέφονται γύρω από τον έρωτα, την ξενιτιά, την καταπίεση και τα βάσανα του καθημερινού ανθρώπου.

 

Τα λαικά τραγούδια των περασμένων δεκαετιών  αναφέρονται στην ξενιτιά, σε κοινωνικά προβλήματα και στους πόνους της αγάπης. Είναι αυτό που λέμε λαικό τραγούδι και εμφανίζεται στα τέλη της δεκαετίας του 1930 και 1940 . Οι ρίζες του και οι καταβολές του βρίσκονται στο ρεμπέτικο που αφού καταδιώχθηκε για πολλά χρόνια από την αστική κοινή γνώμη και το κράτος, άρχισε μετά το 45 να αναγνωρίζεται σαν αξιόλογη καλλιτεχνική έκφραση.

Έτσι η κοσμοθεωρία και η σκληρή μοίρα των εξαθλιωμένων που έβρισκαν καταφύγιο στα καφενεία  και στις ταβέρνες αργότερα, βρίσκει ένα νέο κοινό σε μια κοινωνία που άλλαζε και μεταλλασσόταν σε  κάτι νέο.

Έτσι το ρεμπέτικο προχωρά αφομοιώνοντας στοιχεία τόσο της ανατολής όσο και της δύσης από την δεκαετία του 50 σαν ένα προιόν όχι μιας περιχαρακωμένης παραδοσιακής ομάδας αλλά ενός σχετικά ανοιχτού κοινωνικού χώρου που εξελίσσεται σε συνάρτηση με όλα τα στοιχεία του καιρού του.

 

Γρηγόρης Μπιθικότζης- Πόλυ Πάνου

Τα που ανήκουν στις κατηγορίες του λαικού  και τα γνωρίζουμε σαν , λαικά, ελαφρολαικά, βαριά λαικά και αργότερα, παλαιά λαικά, βρέθηκαν κατά καιρούς άλλοτε να ευνοούνται και άλλοτε να καταδιώκονται από τις αρχές ..

Ζούμε σε μια εποχή που αν και έχοντες μικροί και μεγάλοι κάποια μόρφωση, δεχόμαστε ακούσματα που θα έκαναν να δυσανασχετήσει ακόμα και ο πιο περιθωριακός λαικός δημιουργός. Και αν όπως είδαμε, το τραγούδι χαρακτηρίζει την εποχή του, τι να σκεφτούμε άραγε για τα τραγούδια που προωθούνται από τα επίσημα κανάλια διαφήμισης και διαμόρφωσης του κοινού?

Ως πότε πια η τύχη μου θα μ' έχει δικασμένο
να σέρνομαι στην ξενιτιά σαν φύλλο μαραμένο
(Αμανές)

 

Από την αρχαιότητα ως τις μέρες μας ο τόπος αυτός δεν μπορούσε να θρέψει τους κατοίκους του. Η μοναδική λύση ήταν η ξενιτιά. Από τις πρώτες αποικίες του α' ελληνικού αποικισμού ως τους μετανάστες των δεκαετιών του '50, '60, αλλά και ως τις μέρες μας με τους ξενιτεμένους νέους, ο πόνος του ξεριζωμού είναι ο ίδιος.
Αυτός ο πόνος εκφράστηκε στο κύριο μέσο έκφρασης του λαϊκού πολιτισμού, το τραγούδι. Τραγούδια γεμάτα πόνο γι' αυτούς που έφευγαν και γι' αυτούς που έμεναν.

  

Το κοινωνικό τραγούδι σχολιάζει, φιλοσοφεί και κρίνει σχηματίζοντας με τις λέξεις εικόνες. Αυτά τα τραγούδια είναι ένα σύνολο από βαθιά βιωμένες εμπειρίες που εκφράζονται μέσα στους στίχους.

Σκέψεις και συναισθήματα ενώνονται με τις εμπειρίες και γίνονται μεταδόσιμες και κατανοητές. Τα τραγούδια κατά ένα μεγάλο μέρος, είναι η έκφραση της ψυχής ενός λαού.

Γιάννης Παπαιωάννου

Στα τραγούδια βλέπουμε τα βαθύτερα συναισθήματα να απλώνονται χωρίς ενδοιασμούς, χωρίς εγωισμούς και εσωστρέφεια στο κοινό. Η χρήση της εικόνας, τα επίθετα, ο ποιητικός λόγος, ξεγυμνώνουν τα πάθη, τις προδοσίες και τις μεγάλες αγάπες λειτουργώντας σε πολλές περιπτώσεις σαν ψυχοθεραπεία στους ακροατές των τραγουδιών.

 

Μανώλης Χιώτης