Το χωριό Γραμπιά είναι ένας μικρός παραδοσιακός οικισμός της δημοτικής ενότητας Κάρυστος, στο νοτιότερο τμήμα της Εύβοιας (Κεντρική Ελλάδα), με γοητευτική ιστορία συνδεδεμένη με την ευρύτερη ιστορική διαδρομή της περιοχής.
📌 Γεωγραφία και πρώτες μαρτυρίες
Το Γραμπιά βρίσκεται περίπου 3 χλμ. βόρεια-ανατολικά από την πόλη της Καρύστου, στους νοτιοδυτικούς πρόποδες του όρους Όχη σε υψόμετρο γύρω στα 240 μ. και αποτελεί μέρος της τοπικής κοινότητας που περιλαμβάνει επίσης τη Μεκουνίδα και τη Ρούκλια.
Αναφέρεται ιστορικά από τα χρόνια της Φραγκοκρατίας (μετά την άλωση της Εύβοιας από τους Φράγκους τον 13ο αιώνα), καθώς η περιοχή ήταν σημαντικός σταθμός για ύδρευση και δρόμους επικοινωνίας με το Κοκκινόκαστρο (Castello Rosso) της Καρύστου μέσω της αρχαίας ρωμαϊκής υδραγωγικής εγκατάστασης, τμήματα της οποίας σώζονται μέχρι σήμερα.
🏰 Η ιστορική σύνδεση με το Κοκκινόκαστρο
Κοντά στο Γραμπιά δεσπόζει το Κοκκινόκαστρο ή Castello Rosso, ένα μεσαιωνικό κάστρο που κυριαρχεί στο νοτιοανατολικό τμήμα της Καρυστίας. Το κάστρο αυτό χτίστηκε τον 13ο αιώνα από Λομβαρδούς ιππότες, πιθανώς από τον βαρόνο Ραβανό Δαλλεκατσιέρι, πάνω στα θεμέλια προηγούμενης βυζαντινής ακρόπολης.
Κατά τη διάρκεια της Φραγκοκρατίας και ύστερα, κατά τις περιόδους βυζαντινής, ενετικής και οθωμανικής διοίκησης, το Κοκκινόκαστρο αποτέλεσε στρατηγικό σημείο που προστάτευε την περιοχή. Οι κάτοικοι των γύρω οικισμών, όπως η Γραμπιά και οι Μύλοι, έφτιαξαν περί τα τείχη και γύρω από το κάστρο, αναζητώντας ασφάλεια από πειρατικές επιθέσεις και άλλες απειλές της εποχής.
🏡 Κοινωνική και οικονομική ζωή
Παρά τη μικρή του δημογραφική έκταση (με σχετικά λίγους μόνιμους κατοίκους), το Γραμπιά διατηρεί την παραδοσιακή του ταυτότητα. Η ζωή στο χωριό συνδέθηκε παραδοσιακά με τη γεωργία, την παραγωγή λαδιού και εσπεριδοειδών, και την αξιοποίηση των πηγών νερού στις ρεματιές του βουνού.
Ένα χαρακτηριστικό δείγμα της τοπικής παραγωγικής δραστηριότητας είναι οι παλιές ελαιοτριβικές εγκαταστάσεις και οι μύλοι της περιοχής, που μέχρι τις αρχές και τα μέσα του 20ού αιώνα αποτελούσαν σημαντικό στοιχείο της οικονομίας.
⛪ Θρησκευτική και πολιτιστική παράδοση
Στο Γραμπιά υπάρχουν παλιές εκκλησίες, όπως ο ναός της Αγίας Σοφίας, που φέρει στοιχεία τόσο από την περίοδο της τουρκοκρατίας όσο και της μεταγενέστερης ελληνικής περιόδου. Κατά την τουρκοκρατία πολλές εκκλησίες λειτουργούσαν εναλλάξ ως τζαμιά ή χώρους λατρείας ανάλογα με την εκάστοτε διοίκηση.
🗺️ Σύγχρονη εποχή
Σήμερα το Γραμπιά ανήκει στη δημοτική ενότητα Καρύστου σύμφωνα με το πρόγραμμα «Καλλικράτης» και αποτελεί ένα από τα παραδοσιακά χωριά κοντά στην πόλη της Καρύστου, με ήπια τουριστική δραστηριότητα, πεζοπορικά μονοπάτια και πρόσβαση σε ιστορικά μνημεία της περιοχής.
.jpg)

