Πέμπτη 12 Αυγούστου 2021

" Ο κλεφτοκοτάς" Χρονογράφημα του Άγγελου Κεκεμπάνου στην Καρυστινή.

 

Όταν πέθανε ο Κώστας της Γεωργίας, από τους πρώτους που πήγαν να συλλυπηθούν ήταν ο γείτονας της ο Βαγγέλης.

"Ζωή σε σένα" της είπε, " και θειοσχωρέστονε. Κι άκου! Γείτονες είμαστε! Δε θα σ'αφήσουμε να χαθείς! Ό,τι σου λείψει, εγώ είμαι εδώ!"

Και της έκλεισε το μάτι. 

"Το ακούεις?" έσκυψε εκείνη στο αφτί του πεθαμένου , μόλις έφυγε ο γείτονας.

"'Αει, συ, τσει που πας και δεν θα σου λείψουνε τα κεριά και τα λιβάνια, αλλά όπως άκουσες κι εγώ δεν θα μείνω σκέτη. Φέγα, λοιπόν ξένοιαστος!"

Και κρυφά, μη τη δει κακό μάτι, έσκασε ένα χαμόγελο.

Δε θάχε εννιάμερήσει ο μακαρίτης, όταν έκανε σεφτέ στις χαρές της ο γείτονας. Σαν καλά ήτανε κι όοπυ τρεις και λίγο ξανάκανε σεφτέ. Βέβαια, τούτη, η Γιωργία, μήτε νέα ήτανε, μήτε και όμορφη. Ρέγγα καπνιστή ήτανε , αλλά βλέπεις και η αλμυρίτσα της ρέγγας έχει το γούστο της. Να μην πούμε ότι η Βαγγελιώ η δική του μετα μπόλικα πάχια της, από μακρυά μύριζε πια ξύγκι και μούχλα.

Καλά πήγανε το χειμώνα, πιο καλά την Άνοιξη και τώρα πια , αρχές Καλοκαιριού , θα πηγαίνανε ακόμη καλύτερα. Κειδά, πάρα δίπλα, ήτανε το σπίτι του και ότι ώρα ήθελε, πέρναγε μέσα από τον μπαξέ της κυρά-Μαρίκας και ούτε κακό μάτι να δει, ούτε κουσέλια να γίνουν, τρύπωνε στην κάμαρα της Γιωργίας. Έλα όμως που επειδή άρχιζαν οι ζέστες, τα κοτερά της Μαρίκας κι οι δυο διάνες βγήκαν από το κοτέτσι που κουμούτανε το χειμώνα και ρίχνανε τα ροχαλητά τους πάνου στα κλαριά της συκιάς όξω στον μπαξέ, από κει που πέρναγε ο μουρντάρης.

Κείνη τη νύχτα, ανίδεος εκείνος, δρασκέλισε τον μπαξέ και λάου -λάου πήγαινε στην βάτρα του. Και τότε, έγινε το συνανάι. Ξυπνήσανε τρομαγμένα τα πουλερικά, κοκοκό οι κότες, γλου -γλου οι διάνες και ξυπνήσανε την Μαρίκα.

"Νίκο! Ξύπνα!" σκούντηξε τον άντρα της.

"Πάρε τη καραμπίνα και ρίχτου στο ψαχνό! Κλεφτοκοτάς είναι!" 

Βγήκε εκείνος στην πόρτα, καλού κακού έριξε μια μπαμ στον αέρα.

Ξύπνησε η γειτονιά, ανάψανε τα φώτα, ξύπνησε και η Βαγγελιώ. Δεν είχε καλά -καλά καταλάβει τι γινότανε όταν είδε τον Βαγγέλη της να μπαίνει τρομαγμένος, με τα βρακιά κατουρημένα.

"Καλά να πάθεις αφορεσμένε!" του είπε. "Κείνο το μαραφέτι σου που ορεγότανε ρέγγα, να τι σου έκανε!  Άει τώρα , άλλαξε κι εφώ θα απλώσω τα βρεμένα του μπροστά στα κάγκελα της βεράντας να τα βλέπουμε οι γείτονες και να γελούνε με τα ρεζιλίκια σου. Μόρτη, ε, μόρτη!"

Η Θέρμη. Χρονογράφημα του Άγγελου Κεκεμπάνου στην ΚΑΡΥΣΤΙΝΗ.

 


Η  Θέρμη

"Στερού!Ω Στερού!" Ο αστυνόμος φάνηκε μώι σήμερα το πρωί τσα πάνου.Ε?"

 "Ποδέ χάμου ήτανε πο λίγο τσε ήπιε καφέ. Τώρα έφιακε πέρα στην Αστυνομία που τόνε ζητούγανε στο τολόφωνο. Έγινε τίβοτα μαθές?"  Η Σοφία η Χαριτσίνα ρώταγε φωναχτά όξω από το μαγαζί της στην κάτου μεριά του Κομίτσου την Κυρά Αστέρω πούχε την καμαρίτσατης απέναντι στην πάνου μεριά τσε καφενείο τσε ψιλικατζίδικο μαζί.

"Ξέρεις δα" συνέχισε η Χαρατσίνα. Πόψε ήτανε πο βραδίς πούρχε το λοφωρείο παδά γιατί περίμενε νάρχει πο μέσα μια φαδέλφη του.

Άμα ήρθε τσείνη μια φτιασιδωμένη μια λουσού τους έκανα μια τηγανιά πατάτες με αυγά τσε λίγο λοκάνικο ρουφήξανε τσε κάνα δυο μπουκάλια κρασί τσε σε λιγάτσι είπε τσείνη.

"Μωρέ, σάμπως νύσταξα !Δε μου στρώνεις τσα όξω να ξαπλώσω? " Έριξα που λιές ένα σάσμα χάμου τσε τους έδωσα τσε από μια μπατανία να στσεπαστούνε , μια τσεινής μια στον στυνόμο γιατί φοβούτανε νε την αφήσει μοναχή της μες τη λάκα γιατί τώρα το καλοτσέρι γυρνάνε γύρου γύρου πολλά ζαγάρια τσε μπερμπάντηδες. "Ακούεις?"

Τη νύχτα που λιές όντας βγήκα προς νερού μου όξω στο χωράφι πήρε το μάτι μου την μπατανία του στυνόμου να σέτε σάμπως να γινούτανε σεισμός. Σεισμός όμως δεν ήτουνα τσε είπα πως δα τον έπιασε  θέρμη τσε τράνταζε  όλου του το κορμί από τον πυρετό. Τήραξα για την ξαδέλφη του δίπλα, τσείνη σάμπως έλειπε.

"Θα την πείραξε το λοκάνικο" είπα, αμάθητη από τέτοια φαγιά τσε θάχει πάει τσειθέ τσείθε για την ανάγκη της. Ο στυνόμος τράνταξε κόμα δυο τρεις φορές μετά άκουσα ένα ΄"αχ" τσε σύχασε!

"Είπες ότι είναι καλά τώρα ε? Να ξεγνοιάσω τσε γω. Τσείνη φάνηκε ? Γιατί πο το πρωί την έχω χαμένη" 

"Φάνηκε! φάνηκε!" Είπε η Αστέρω. " Είρχανε πο το Στείζαλι νύχτα κόμα,  τσε την πήρανε με το μουλάρι".

" Τι να κάνει στο Στείζαλι μώι?" 

" Άι μώι Σοφία! Ντίπου κούγιο είσαι? Τι ξαδέλφη του τσε κολοκύθια μου λέεις? Τραγουδίστρια είναι? Οι διολιτζήδες φύγανε ουλο΄ίσα με τα πόδια για τσει, πίσω τσε της γυάλισε ο στυνόμος τσε είπε ας κάτσω πόψε να τουνε φχαριστηθώ και το πρωί μου στέλνει ο μαγαζάτορας από τσήθε το ζω τσε με παίρνει. Παράτησε που λιές τη νύχτα τη δικιά της μπατανία, χώθηκε πο κάτου από του στυνόμου τσε συ γκαβή που θάρεβες πως τσείνος είχε θέρμη!"

"Θέρμη είχανε τσε οι δυο γιατσήνο τσε σάλευε η μπατανία ούλη νύχτα. Γκέγκε μόι? "

"Αλί μου την λάγια!" είπε η Σοφία. "Μη το κουβεντιάζουμε μόι το μάθει η μάνα της τσε σκάσει η έρμη".

Απρίλης 2011.

 

Τετάρτη 11 Αυγούστου 2021

Ένα αντιπολεμικό ημερολόγιο ενός Καρυστινού. Κώστας Κάτσαλης από το Κόμητο.

 Το 1983 ο Σταμάτης Παπαμιχήλ, έγραφε για το ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ ΤΗΣ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗΣ ΜΟΥ ΖΩΗΣ. Αθήνα 1978, που το είχε γράψει ο Κώστας Κάτσαλης από το Κόμητο.

Ο μπάρμπα Κώστας ο ταβερνιάρης, είχε ένα ταβερνάκι στα Κάτω Πετράλωνα που πολλοί Καρυστινοί πήγαιναν τότε.

Στις 114 σελίδες του βιβλίου συνέταξε τις σημειώσεις που είχε κρατήσει από τον καιρό που ήταν στρατιώτης 1916 με 1922.

Στο ίδιο κείμενο μαθαίνουμε για το βιβλίο του Γιώργου Σακκά με τον τίτλο Βασίλισσα Χαρτζάνα. 




Φτιάχνουμε χαρταετό;

 http://gefseis-evias.blogspot.com/search/label/%CE%97%CE%98%CE%97%20%CE%9A%CE%91%CE%99%20%CE%95%CE%98%CE%99%CE%9C%CE%91

ΔΕΥΤΕΡΑ, 18 ΜΑΡΤΙΟΥ 2013

Φτιάχνουμε χαρταετό;


Από την κ. Σοφία Μούτσου - τ. Δήμαρχο Στυρέων




Τι χρειαζόμαστε :
• Τρεις βέργες ή καλάμι 
ή κάποιο άλλο ελαφρύ ξύλο
• Σπάγκος
• Κόλλα
• Χαρτί γλασέ σε χρώμα της αρεσκείας σας 
ή πολύ λεπτό νάιλον
• Λεπτό σύρμα
• Ταινία κολλητική
• Χρωματιστά χαρτιά ή εφημερίδες για την ουρά


Πώς τον φτιάχνουμε :
Παίρνουμε τα τρία ξύλα όπως βλέπουμε στο παραπάνω σχήμα και τα κόβουμε όλα στο ίδιο μήκος (60 – 80 εκατοστά). Τα δένουμε με τον σπάγκο στο κέντρο πολύ σφιχτά μεταξύ τους (το ένα πάνω στο άλλο). Αφήνουμε περίπου μισό μέτρο σπάγκο να κρέμεται.
Στην άκρη του ενός ξύλου δένουμε σφιχτά το συρματάκι (εάν δεν έχετε χρησιμοποιήστε σπάγκο).Το περνάμε περιμετρικά στο σκελετό του χαρταετού δένοντας το σφιχτά γύρω από κάθε ξυλαράκι, σε μια εγκοπή που θα κάνουμε με ένα μαχαιράκι.

Πρέπει να προσέξουμε καθώς θα δένουμε το σύρμα να διατηρούνται ίσες αποστάσεις 
ανάμεσα στα ξύλα ώστε στο τέλος να έχουμε ένα κανονικό εξάγωνο.
Βάζουμε τον σκελετό πάνω στο χαρτί ή στο πλαστικό και το κόβουμε γύρω γύρω στην 
περίμετρο του εξαγώνου αφήνοντας ένα περιθώριο ως 5 εκατοστά.

Εδώ ήρθε η ώρα να βάλετε το δικό σας στίγμα στον χαρταετό. Μπορείτε να κολλήσετε 
ή να ζωγραφίσετε ότι επιθυμείτε, αρκεί να μην τον βαρύνετε πολύ…
Αφού τον διακοσμήσουμε βάζουμε ξανά τον σκελετό πάνω στο χαρτί και διπλώνουμε 
τα περιθώρια προς τα μέσα «αγκαλιάζοντας) το σύρμα σαν στρίφωμα. 
Το κολλάμε με κόλλα ή ταινία.


Σε δύο άκρα (β, γ) στερεώνουμε σπάγκο ώστε να δέσουμε στην μέση του την ουρά. 
Εδώ χρειάζεται λίγη προσοχή ώστε αβ=αγ=γδ=βδ.
Η ουρά πρέπει να είναι τουλάχιστον 4 φορές μεγαλύτερη από το μήκος του χαρταετού 
έτσι ώστε ο χαρταετός μας να μπορεί να πετάει τέλεια.


Την ουρά θα την φτιάξετε από εφημερίδες ή χρωματιστά χαρτιά μήκους 
περίπου 20 εκ. και θα τα δέσετε στον σπάγκο σε απόσταση 20 εκ. το ένα από το άλλο.

Στα απέναντι άκρα από αυτά που δέσαμε την ουρά μας (ε, ζ) θα δέσουμε τα ζύγια. Εδώ χρειάζεται προσοχή γιατί είναι το σημαντικότερο κομμάτι του αετού μας. Θα δέσουμε 2 κομμάτια σπάγκο στα άκρα ε & ζ και το καθένα θα ενωθεί με τον σπάγκο που αφήσαμε να κρέμεται στο κέντρο του αετού. Τα ζύγια πρέπει να σχηματίζουν ένα ισοσκελές τρίγωνο.

Στο σημείο της ένωσης δένουμε την καλούμπα μας.

Είστε έτοιμοι να αμολήσετε καλούμπα. 
Καλές πτήσεις και μην ξεχνάτε να μείνετε μακριά από τα σύρματα της Δ.Ε.Η…

Αρχιμηνιά κι αρχιχρονιά από τα Στύρα : τα παραδοσιακά μας κάλαντα

 http://gefseis-evias.blogspot.com/search/label/%CE%97%CE%98%CE%97%20%CE%9A%CE%91%CE%99%20%CE%95%CE%98%CE%99%CE%9C%CE%91

ΤΡΙΤΗ, 31 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2013

Αρχιμηνιά κι αρχιχρονιά από τα Στύρα : τα παραδοσιακά μας κάλαντα


από την κ. Σοφία Μούτσου
Λυκειάρχη - τ. Δήμαρχο Στυρέων



Η λαϊκή μούσα είχε στιχοπλέξει σε κάθε τόπο τα δικά του Κάλαντα για την υποδοχή του καινούργιου χρόνου. Στην περιοχή των Στύρων  τα παραδοσιακά κάλαντα καταγράφηκαν από μαρτυρίες κατοίκων στη δεκαετία του 1980 από τον κ. Χρήστο Κων. Μητροπέτρο που με το μακρόχρονο έργο του για την τοπική λαϊκή παράδοση διέσωσε πολλά και σημαντικά στοιχεία της πολιτιστικής μας κληρονομιάς.
Να λοιπόν τι τραγουδούσαν οι καλαντιστές τα παλιά χρόνια στα Στύρα και στα γύρω χωριά…

Αρχιμηνιά κι αρχιχρονιά κι αρχή του Γενναρίου,
Άγιος Βασίλης έρχεται από την Καισαρεία
Βαστάει εικόνα και χαρτί, χαρτί και καλαμάρι
Το καλαμάρι έγραφε και το χαρτί ν’ ομίλει.
Βασίλη πόθεν έρχεσαι και πόθεν κατεβαίνεις
Από τη μάνα έρχομαι και στο σχολειό πηγαίνω.
Κάτσε να φας κάτσε να πιεις κάτσε να τραγουδήσει
Κάτσε τον πόνο σου να πεις να μας καλοκαρδίσεις.
Εγώ γράμματα μάθαινα τραγούδια δεν ήξεύρω.
Αφού μαθαίνεις γράμματα πες μας την αλφαβήτα.
Στηρίχθη στο ραβδάκι του να πει την αλφαβήτα
Χλωρό ραβδί, ξερό ραβδί, χλωρά βλαστάρια πέτα,
Κι απάνω στα βλαστάρια του πέρδικες κελαίδούσαν
Δεν ήταν μόνο πέρδικες ήταν και αηδονάκι,
Κατέβηκε μια πέρδικα να βρέξει το φτερό της
Να λούσει τον αφέντη μας τον πολυχρονεμένο.
Για σένα πρέπει αφέντη μου καρέκλα καρυδένια,
για ν’ ακουμπάς τη μέση σου τη μαργαριταρένια.
Πολλά είπαμε τ’ αφέντη μας ας πούμε της κυράς του.
Κυρά ψηλή, κυρά λιγνή, κυρά γαϊτανοφρύδα
που ‘χεις τον ήλιο πρόσωπο και το φεγγγάρι ‘στήθι,
κυρά μας γλυκομίλητη στον κόσμο ξακουσμένη.
Πολλά είπαμε και της κυράς να πούμε στα παιδιά σας,
παιδιά πού’ναι στα γράμματα, παιδιά  στους ξένους τόπους
του χρόνου και τ’ αντίχρονου σαν τούτες τις ημέρες
όλοι μαζί να χαίρεστε με μόσχους και κανέλες.
Εδώ που τραγουδήσαμε πέτρα να μη ραγίσει
Κι ο νοικοκύρης του σπιτιού χίλια χρόνια να ζήσει
Κι αν έχει κόρη όμορφη να βγει να μας κεράσει.
Και του χρόνου.

Τα κάλαντα αυτά δεν τα τραγουδούσαν μόνο παιδιά αλλά και μεγάλοι καλαντιστές που τους συνόδευαν με τις λύρες, τις τσαμπούνες, τα νταούλια, τα «διολιά» και τα λαούτα οι παλιοί λαϊκοί οργανοπαίχτες. Ένας μάλιστα απ’ αυτούς, ο πιο φημισμένος τσαμπουνιέρης της περιοχής, ο Καψαλιώτης Θοδωρής Μπουγιούκος, είχε πάει πολλές φορές ως την Αθήνα για να τραγουδήσει με την τσαμπούνα του τα κάλαντα.

Ξεχωριστό ενδιαφέρον παρουσιάζουν και τ’ Αρβανίτικα Αγιοβασιλιάτικα Κάλαντα, που επίσης τραγουδούσαν οι πρόγονοί μας. 
Είναι γεμάτα από εξαιρετικές εικόνες, χρώματα, πλάσματα, ευχές για τον καινούργιο χρόνο «Βίτι ιρί» όπως λέγεται, τον νοικοκύρη, τη νοικοκυρά, το σπίτι και την προκοπή των νοικοκυραίων του σπιτιού, ενώ είναι πολύ έντονα τα φιλάνθρωπα αισθήματα των ανθρώπων για όσους δυστυχούν αυτές τις άγιες μέρες !!! Τραγουδούσαν λοιπόν οι αρβανίτες παππούδες μας με λύρα και νταούλι :
Η μεταγραφή του αρβανίτικου ιδιώματος γίνεται με βάση τα στοιχεία της Γλωσσολογίας (linguistics) για την απόδοση των ήχων καθώς είναι μόνο προφορική η "γλώσσα" αυτή και δεν υπάρχει αλφάβητο.

Μιρ να έρδι βίτι ιρί                             Με το καλό να έρθει ο νέος χρόνος
Μιρ τe να πλικίενj                               καλώς να μας αρέσει
Γκέγκενj βλέζερj γκεγκενj                 Ακούστε, αδέρφια, ακούστε
Σj νεστρ θόιν μοτμε                            σαν αύριο, έλεγαν παλιά,
Αϊ τσe οτ πρωτοβινj                            αυτός που θα πρωτόρθει 
Τj μπιέρe αυλοπορτέζν                       να σας χτυπήσει την αυλόπορτα
Κα νj ντουμέ τj γιεπνj                         από ένα δώρο να του δώσετε
Ψε ιστ κλιsheσe πανηγυρ                    γιατί γιορτάζει η εκκλησία
Τσe ιsh νj νιέρι                                     που ήταν ένας άνθρωπος έναρετος
Νj νιέρι σιούμ γλυκομοίρj                  ένας άνθρωπος πολύ καλότυχος 
Τσe εθο’ι’ν Σινβασίλe                         που τον έλεγαν Αγιο-Βασίλη.
Νj εθατeντρου κεϊ πeρ μπαστουν        Ενα ξερό ξύλο είχε για μπαστούνι
Εκej πeρ τe κουμπίσεϊ                         το είχε για ν’ακουμπάει,
νeμάλe τe aτe εθατe ντρου                  επάνω σ’αυτό το ξερό το ξύλο
ντι ζογκ ishve εδε κeντο’ι’ν                 δυο πουλιά ήταν και κελαηδούσαν
τσe κε’ι’ν σιτ σj διαμάντ                     που είχαν τα μάτια σα διαμάντια ,
χρυσάφ ντe φλιουτουράδ                    και χρυσαφένια φτερά.
Νκγρίχουνj βλεζερj βεshιουνj             Σηκωθείτε ,αδέρφια, ντυθείτε,
Κα κλιshια τe μος λίψενj                     από την εκκλησία να μη λείψετε,
Τeμjρ σπιρτ τe κeνj                              καλή ψυχή να έχετε .
Κα κλιshια πο τe πρίρενj                     Από την εκκλησία όταν γυρίσετε,
Ντe στeπj τe βeνj                                 στο σπίτι να πάτε
Σουφράν τe στρόνj                               το σοφρά να στρώσετε,
Τe χάνj εδέ τe πίνj                                να φάτε και να πιείτε
Πο τe γιέτ εδέ ντονj φτωχό                  Αν είναι και κανένας φτωχός ,
Ντον γκιτόν εσκρέτ εδέ sheμούντ       κανένας γείτονας έρημος και άρρωστος ,
Τι θονj εδέ ατία τe βίνj                         να του πείτε και αυτού να έρθει ,
Τe χα’ι’ εδέ τe pij                                 να φάει και να πιει.
Αντe γιένj γεωργόνj                             Αν είστε γεωργοί ,
Νj μίλj shosh μπουκ τe μπeνj               χίλια κόσκινα στάρι να κάνετε .
Αντe γιένj τσοπάν με δι εδέ με δεν      Αν είστε τσοπάνηδες με γίδια και με πρόβατα ,
Νιόρα του θρέσινe κοπέν                     Γρήγορα να σας φωνάζουν στο κοπάδι.*
Αντe μπeνj νιάτρ πουν                          Αν κάνετε άλλη δουλειά,
Διαφορί τe κένj λιούμ                           Το κέρδος σας να είναι ποτάμι.
Ζότι ε ζόνια ε στeπίς                             ο νοικοκύρης και η κυρά του σπιτιού,
Βίτρα shιούμ τe ρόιν                             Χρόνια πολλά να ζήσουνε.
Εδέ μοτ τe γιέμι μjρ                              Και του χρόνου να είμαστε καλά ,
Τe θόμι μέτα Σινβασίλινe                     να πούμε πάλι τον Άγιο Βασίλη,
Με γκόλνje εδέ με λύρeνe                    με το στόμα και με τη λύρα!





ΚΑΛΗ ΧΡΟΝΙΑ !!!



*Όταν το κοπάδι χίλιαζε, έβαζαν τον ντελάλη για φωνάξει το γεγονός στην περιοχή……

ΚΥΡΙΑΚΗ, 25 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ 2013

Κάλαντα Καρύστου των Φώτων.

 Από την κ. Τόνια Παλαμίδη - Κάρυστος



Σήμερα είναι του Φωτού π` αγιάζουν οι παπάδες 
και μες τα σπίτια μπαίνουνε και λεν τον Ιορδάνη, 
βοήθεια να έχουμε τον Άγιο Ιωάννη….»
Μέλι και γάλα στο γιαλό ναρθούν τα καϊκάκια, 
ναρθεί και μένα ο γιόκας μου με τα παλικαράκια».
Το βλέπεις κείνο το βουνό που βασιλεύει τα` άστρο, 
εκεί κοιμάται ο γιόκας μου μες το μεγάλο κάστρο. 
Ποιος είναι άξιος και καλός να πα να τον ξυπνήσει, 
Κι` αν έχεις γιο στα γράμματα και γιο εις το ψαλτήρι 
να ευχηθούμε όλοι μας να βάλει πετραχήλι 
Κυρά ψιλή κυρά λιγνή κυρά καμπανοφρύδα,
κυρά μου τα παιδάκια σου θεός να στα χαρίζει , 
να τα παντρέψεις με καλό και με ταπεινοσύνη.
Αν έχεις κόρη όμορφη βάλτη να μας κεράσει 
να ευχηθούμε όλοι μας να ζήσει να γεράσει. 
Η δώστε μας τον κόκορα ή δώστε μας την κότα 
ή δώστε ότι θέλετε να πάμε σ` άλλη πόρτα. 
Εμείς εδώ δεν ήρθαμε να φάμε και να πιούμε,
αλλά σας αγαπούσαμε και ήλθαμε να τα πούμε. 

Τρίτη 10 Αυγούστου 2021

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΠΟ ΕΝΑ ΠΑΛΙΟ ΔΗΜΟΤΟΛΟΓΙΟ Παναγιώτης Μπουρνέλος (Από την Ετήσια Έκδοση ‘Εύβοια’ της εφημερίδας ‘Προοδευτική Εύβοια’ Χαλκίδα 1979

ΚυΚυ

http://kavodoros.blogspot.com/2011/04/1852.html

Δημοτολόγιο της Καρύστου του 1852

 ΣΤΟΙΧΕΙΑ  ΑΠΟ  ΕΝΑ  ΠΑΛΙΟ  ΔΗΜΟΤΟΛΟΓΙΟ

   Παναγιώτης Μπουρνέλος (Από την Ετήσια Έκδοση ‘Εύβοια’ της εφημερίδας ‘Προοδευτική Εύβοια’ Χαλκίδα 1979 

Η έρευνα σε πηγές άγνωστες παρουσιάζει μεγάλο ενδιαφέρον. 

Ενδιαφέρον παρουσιάζουν και οι γνωστές πηγές ακόμη. Ψάχνοντας εδώ και εκεί, βρήκα ένα αντίγραφο παλιού δημοτολογίου, με όλες τις πληροφορίες του καιρού εκείνου. Τα στοιχεία που έχει το δημοτολόγιο αυτό θέλησα να το κατατάξω και να τα δώσω στη δημοσιότητα. Ελπίζω πως είναι χρήσιμα και γενικώτερα και για την περιοχή μας πιο πολύ. Κάθε παλιά πηγή μας δίνει πληροφορίες που είναι άγνωστες και μας φέρνει κοντά σε έναν κόσμο που πέρασε. Οι πληροφορίες μπορεί να είναι για θέματα άγνωστα ή και για θέματα λησμονημένα. 

Οι Καρυστινές οικογένειες που κατοικούσαν, μετά την απελευθέρωση της Καρύστου (που έγινε το 1833) στην περιοχή δεν είναι γνωστές. Κείμενα της εποχής εκείνης δεν μπορούμε να βρούμε. Αλλά και αν υπάρχουν είναι αδύνατο να αναφέρουν όλα τα επώνυμα και όλες τις πληροφορίες που μας δίνει το πρώτο δημοτολόγιο του Δήμου Καρύστου. Τα στοιχεία λοιπόν που μας δίνει το δημοτολόγιο αυτό είναι το αντικείμενο της εργασίας που θα επιχειρήσουμε. Το πρώτο δημοτολόγιο στο νεοσύστατο Δήμο Καρύστου έγινε το 1852. Δεν σώζεται όμως το πρωτότυπο. Σώζεται αντίγραφό του με θεώρηση που γράφει: «Ότι αντίγραφον εκ του εν τω αρχείω της δημαρχίας υπάρχοντος παραλελυμένου δημοτολογίου του Δήμου Καρύστου, κατά το έτος 1852 καταρτιθέντος. Εν Καρύστω τη 25η Ιανουαρίου 1896. Ο Δήμαρχος Καρυστίων Ν. Σ. Νικολαΐδης». 

Από το αντίγραφο αυτό πήραμε όλα τα επώνυμα και όλα τα άλλα στοιχεία της περιοχής Καρύστου. 

Περιοχή Καρύστου θεωρείται η περιφέρεια του σημερινού Δήμου Καρύστου και των Κοινοτήτων Αετού, Μύλων, Γραμπιάς και Καλυβίων. Τα επώνυμα αυτά είναι 252. 

Επειδή όμως το πρώτο Μητρώο Αρρένων της  περιοχής αυτής έχει γίνει το 1885, πήραμε και από αυτό 42 επώνυμα που δεν υπάρχουν στο δημοτολόγιο του 1852. Το Μητρώο αυτό τελειώνει με η θεώρηση: «Εν Καρύστω τη 17η Σεπτεμβρίου 1885. 

Ο Δήμαρχος Αυγουστίνος Ι. Σαραβάνος. Ο Πρόεδρος του Συμβουλίου Ζάχος Ν. Χατζησταμάτης. Ο Σύμβουλος Κωνστ. Α. Γουναρόπουλος».

 Πήραμε ακόμη 17 επώνυμα από το Μητρώο Αρρένων της Κοινότητας Καρύστου που δημιουργήθηκε μετά, από το Νόμο ΔΝΖ του 1912 «περί συστάσεως Δήμων και Κοινοτήτων». Σύμφωνα με το Νόμο αυτό, η μεγάλη περιοχή του Δήμου Καρύστου χωρίστηκε σε Κοινότητας. Το Μητρώο αυτό έχει θεώρηση που γράφει: «Εν Καρύστω τη 7η Δεκεμβρίου 1914. Η επί της συντάξεως του Μητρώου Αρρένων της Κοινότητος Καρύστου Επιτροπή. Έπονται υπογραφαί», χωρίς να γράφει τα ονόματα της επιτροπής. Έτσι τα επώνυμα ανέρχονται σε 311. 

Στις δύο περιπτώσεις που πήραμε επώνυμα από τα Μητρώα Αρρένων, γράψαμε μόνο όσους γεννήθηκαν μέχρι το 1852. Το δημοτολόγιο του 1852 περιλαμβάνει 4.360 δημότες ή κατοίκους. Από αυτούς, 2.295 είναι κάτοικοι Καρύστου. 

Οι άλλοι κατοικούν: 628 στον Πλατανιστό, 162 στα Αντιά, 100 στο Κόμητο, 168 στο Δράμεσι, 209 στο Καψούρι, 99 στη Ζαχαριά, 86 στη Μυγδαλιά, 73 στο Σχίζαλι, 37 στην Πρινιά, 57 στους Γκιάλπηδες, 87 στον Αγαθό και 349 στου Καλλιανού. 

Οι 2.295 κάτοικοι που αναφέρει το δημοτολόγιο του 1852 έμεναν στη ‘γούρνα’, όπως λέγανε παλιότερα τη διοικητική και οικονομικά αυτή ενότητα, δηλαδή της σημερινή περιοχή του Δήμου Καρύστου και των Κοινοτήτων Αετού, Μύλων, Γραμπιάς, Καλυβίων. Η πρώτη επίσημη εμφάνιση των οικισμών έγινε στο Φύλλο της Κυβερνήσεως (Φ.Ε.Κ.), παράρτημα 80 με ημερομηνία 28 Δεκεμβρίου 1836. Στο φύλλο αυτό δημοσιεύτηκε, για πρώτη φορά από το επίσημο Κράτος, ο πίνακας των Διοικήσεων και Υποδιοικήσεων κατά Δήμους και οικισμούς. Για πρώτη φορά τότε γράφτηκαν όλοι οι κατοικημένοι χώροι. 

Η Υποδιοίκηση Καρυστίας έχει αριθμό ΧΙ και περιλαμβάνει οκτώ Δήμους: Καρυστίων, Στύρων, Δυστίων, Κυμαίων, Κοτυλαίων, Κονιστρίων, Ταμυνείων και Σκύρου. Ο Δήμος Καρύστου απαρτίζεται από τους οικισμούς: Κάρυστος (που είναι έδρα του Νομού), Πλατανιστός, Αντιά, Κόμητο, Δράμεσι, Καψούρι, Θύμι, Ζαχαριά, Μυγδαλιά, Σχίζαλι, Καλλιανού, Ρούκλια, Άγιος Δημήτριος, Γιαννίτσι, Πόθι, Σκούασι, Βαρελαίοι, Στουπαίοι, Μπαγιάτι, Βατήσι, Χύμη, Αλέξι, Μελισσώνα, Χειροδύναμο, Μπεζάνοι, Κατσαρώνι, Μαμαλιά, Μαρμάρι και Πεταλιοί. Τότε, στην περιφέρεια του Δήμου Καρύστου υπαγόταν και η περιοχή του Μαρμαρίου, η οποία το 1875, χωρίστηκε από το Δήμο Καρύστου και ονομάστηκε Δήμος Μαρμαρίου, με έδρα το Κατσαρώνι μέχρι το 1903. Το έτος αυτό μεταφέρθηκε η έδρα του Δήμου στο Μαρμάρι. Από τα 2.295πρόσωπα που ήταν οι κάτοικοι της Καρύστου, όπως αναφέρουμε πάρα πάνω, λείπουν 338 ονόματα, γιατί, όπως γράφει η θεώρηση που έγινε στο αντίγραφο, το δημοτολόγιο του 1852 ήταν «παραλελυμένον».

 Είναι λοιπόν ενδεχόμενο στον πίνακα με τις Καρυστινές οικογένειες που παραθέτουμε στο τέλος, να μην αναφέρονται και επώνυμα Καρυστινών, που περιλαμβάνονται ανάμεσα στα 338 πρόσωπα που λείπουν από το δημοτολόγιο. Από τα 1.957 αυτά πρόσωπα, 1.053 είναι άρρενες, 904 θήλεις. 

Το σύνολο των οικογενειών, για τα 2.295 πρόσωπα, 462 και τα επώνυμα, όπως είπαμε παραπάνω, 311. Τα επαγγέλματα που αναφέρονται στο δημοτολόγιο αυτό είναι 40. Από αυτά, με το επάγγελμα Αγωγιάτης 2 κάτοικοι, Αξιωματικός 1, Αποφοιτητής 3, Ασβεστάς 3, Βαφεύς 7, Γανωτής 1, Γεωργοποιμήν 1, Γεωργός 150, Γραφεύς 1, Δεκανεύς 1, Δημοτικός Γραμματεύς 1, Διδάσκαλος 1, Ελληνοδιδάσκαλος 1, Έμπορος 71, Εργάτης 58, Ιερεύς 5, Καφεπώλης 8, Κλητήρ 2, Κρεοπώλης 1, Κτηματέμπορος 1, Κτηματίας 52, Κτίστης 20, Λεπτουργός 1, Μαία 1, Μαθητής 88, Μυλωνάς 11, Ναυτικός 17, Οπλοποιός 3, Παπουτσής 3, Ποιμήν 69, Ράπτης 4, Σανδαλοποιός 6, Στρατιώτης 2, Τέκτων 7, Υπάλληλος 1, Υπηρέτης 40, Υπηρέτρια 2, Χαλκεύς 6, Χρυσοχόος 1 και Ψαθάς 1.

 Πρέπει να σημειωθεί ότι τα επαγγέλματα αυτά τα έχουν όλο άνδρες, εκτός από δύο περιπτώσεις, με σύνολο προσώπων τρία, μία «Μαία» και δύο με το επάγγελμα «Υπηρέτρια». Πρέπει ακόμη να σημειωθεί ότι όλες οι γυναίκες στο δημοτολόγιο αναγράφονται στη στήλη επάγγελμα με το χαρακτηρισμό «Μηδέν». Με την ίδια λέξη χαρακτηρίζονται και τα ανήλικα κορίτσια, καθώς και τα ανήλικα αγόρια, που δεν έχουν επάγγελμα ή δεν είναι μαθητές. Οι μαθητές, από τους 1.975 κατοίκους που αναγράφονται στο αντίγραφο του δημοτολογίου, όπως είπαμε παραπάνω, είναι 88, από τους οποίους ένα μόνο είναι κορίτσι, η Κυριακή Γεωργίου Κότσικα, 11 ετών και 87 αγόρια. Η ηλικία των μαθητών αυτών είναι από 6 ως 22 χρονών. Είναι όμως πιθανό μερικοί μαθητές, από μία ορισμένη ηλικία και πάνω, να ήταν φοιτητές. Ένα άλλο χαρακτηριστικό γνώρισμα είναι ότι ανάμεσα στους 1.957 αυτούς κατοίκους, μόνο 26 κάτοικοι (άνδρες και γυναίκες) έχουν ηλικία 70 – 79 χρονών, τέσσερις με ηλικία 80 – 90 χρονών και κανένας με μεγαλύτερη ηλικία.   

Σαν κύρια ονόματα, εκτός από τα πιο κοινά, υπάρχουν και άλλα όπως: Αγγελής, Αγγελίνα, Αγγελινώ, Αγγερού, Αθηνά, Αλέξιος, Αναγνώστης, Ανδρίκος, Ανεζίνα, Αννούσα, Ασημάκος, Αυγουστίνος, Βαγγελινή, Βιολέτα, Γαρύφω, Γκίκας, Γλεντού, Διοχού, Ελέγκω, Ευαγγελινός, Εύβοια, Ευγενού, Ζαμπέτα, Ζάμπω, Ζανής, Ζανούκα, Ζαχαρού, Ζήσης, Ζωγράφος, Θεοφανώ, Κλεάνθης, Κλεονίκη, Κόντο, Κρουστάλα, Μανθία, Μαργέτα, Μαριόρα, Μαρούλα, Μήμος, Μπήλιω, Νάστας, Ντέντες, Όθων, Ολυμπιάς, Όρσα, Παλιούσης, Παρίσης, Πήνιο, Πορτοκαλιά, Ρήγινα, Ροδίτσια, Σαββάτω, Σταματική, Σταμπέλος, Στρατής, Συναϊδης, Σύρμω, Τασούλα, Φραγκίσκα, Φραγκού, Φραγκούλης, Χρυσάφα και Χρυσόστομος. Παρατηρούμε ακόμη ότι πολλά επώνυμα χρησιμοποιούνται  και σαν κύρια ονόματα. Παρατηρείται όμως και το αντίστροφο. Πολλά κύρια ονόματα έχουν χρησιμοποιηθεί και σαν επώνυμα. Ένα άλλο πρόβλημα είναι τα αρβανίτικα επώνυμα και κύρια ονόματα, για τα οποία χρειάζεται ειδική μελέτη. Σημαίνει πράγματι Παύλος στα αρβανίτικα το κύριο όνομα Παλιούσης που αναφέρεται στο δημοτολόγιο; Πρέπει να σημειωθεί ότι παραλείψεις είναι ενδεχόμενο να έχουν γίνει. Επίσης, πρέπει να πούμε πως στην εργασία αυτή δεν συμπεριλάβαμε τμήματα από άλλες γνωστές εργασίες, ούτε πήραμε επώνυμα από άλλες συγγραφές. Θα ήταν δυνατό να πάρουμε επώνυμα από τα βιβλία των Μεταγραφών του Δήμου Καρύστου. 

Αλλά η Μεταγραφή (το Υποθηκοφυλακείο, δηλαδή) του Δήμου Καρύστου άρχισε να λειτουργεί από το έτος 1857. Επίσης πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι πολλές οικογένειες Καρυστινών, που πιθανόν δεν αναφέρονται στο δημοτολόγιο, να μην είχαν επιστρέψει ακόμη στην Κάρυστο, από τα νησιά που είχαν καταφύγει κατά τη διάρκεια της Επαναστάσεως του 1821, διωγμένοι από τους τρομερούς Τούρκους της Καρύστου. Υπογραμμίζουμε επίσης ότι στα επώνυμα αυτά πρέπει να περιλαμβάνονται και πρόσωπα που βρέθηκαν το 1852 στην Κάρυστο σαν άποικοι, όπως αξιωματικοί, δάσκαλοι, τεχνίτες, υπάλληλοι και άλλοι περιστασιακοί κάτοικοι Καρύστου. Απόδειξη αποτελεί η παρατήρηση που γράφεται στο δημοτολόγιο αυτό. Για τρία πρόσωπα γράφεται στις παρατηρήσεις: «Αποκατεστημένος προ της Επαναστάσεως». Για άλλα πέντε: «Αποκατεστημένος προ της συστάσεως του Δήμου». Πολλά επώνυμα, όπως είναι επόμενο, προέρχονται από τοπωνύμια, άλλα από παρωνύμια (παρατσούκλια), άλλα από το επάγγελμα που ασκούσαν οι κάτοικοι, άλλα από κύρια ονόματα και άλλα από άλλες αιτίες. Μια διαπίστωση που πολύ ενδιαφέρει και πολύ τιμά την Κάρυστο και τους κατοίκους της είναι πως δεν υπήρχαν τάξεις στην περιοχή. Υπήρχε από τότε και συνεχίζεται μέχρι σήμερα μια δημοκρατικότητα που αξίζει κάθε έπαινο. Μια γενικώτερη επεξεργασία πάνω στα επώνυμα την αφήνουμε σε ειδικούς. Χαρά μας είναι και με την εργασία και με μία άλλη που σκοπεύουμε να κάνουμε για τα επώνυμα και τα παρατσούκλια των κατοίκων της περιοχής του τέως Δήμου Καρύστου, να δώσουμε αφορμή να γίνει μία καλύτερη μελέτη πάνω στα επώνυμα και τα παρωνύμια αυτής της περιοχής. 

Θα ήταν μία συμβολή πάνω σε ένα πολύ σπουδαίο και πολύ ενδιαφέρον θέμα. Και τώρα, με αλφαβητική σειρά οι Καρυστινες Οικογένειες: Α. Αγγελής, Αγγελόπουλος, Αδάμ, Αδάμης, Αθανασίου, Αθέρας, Αλαμάνος,     Αλεξάνδρας, Αλεξανδρής, Ανδρέλλος, Ανδρέου, Ανδριώτης, Αντιώτης,        Αντωνίου, Αξηλιθιώτης, Αργύρης, Αργυρόπουλος, Αρκουδάκης,     Αρτακιάνης, Ασβεστάς, Αυλωναρίτης, Αχειλαράκης, Αχιλέας,         Αχλαδερίτης Β. Βαλμάδης, Βαλμάς, Βαρδάρης, Βαρθολομαίος, Βασιλείου, Βελισαρίου,       Βιολέτης, Βλάχος, Βουμβάκης, Βουρλάκης, Βουρλιώτης, Βρανάς,      Βρόντου Γ. Γάζος, Γαρμπής, Γάσπαρης, Γεωργίου, Γιαμβριάς, Γιαννακάρης,       Γιαννάκος, Γιατράκος, Γιοκαλάς, Γκαβούνας, Γκαγκόμοιρος, Γκένωσης,        Γκιάλπης, Γκιβίσης, Γκιλπάθης, Γκίνης, Γκούμας, Γκρήφσιας, Γλιούπης,     Γουδέλης, Γουλέτας, Γουναρόπουλος Δ. Δαβουρτζίκας, Δαούτης, Δεληγιάννης, Δεληγιώργης, Δεληπέτρος,      Δημάδης, Δημητριάδης, Δημητρίου, Δήμιζας, Δίπλας, Δράκου,      Δραμεσιώτης, Δρίβας, Δρικάκης Ε. Ελευθεριάδης, Ευφράτου Ζ. Ζαπαντιώτης, Ζαρκιώτης, Ζαρμπούτης, Ζαφείρης, Ζαφειρίου, Ζάχου,       Ζήσου, Ζορμπάς, Ζούμπερης, Ζωγράφος. Η. Ηλίας Θ. Θανάσης, Θεοδωρίδης, Θεοδώρου, Θωμάς Ι. Ιωάννου Κ. Καβοδώρος, Καζαράκης, Καζάρας, Καθούρης, Κακαβάς, Κακλαμάνος,     Καλησπέρης, Καλιοράκης, Καλλιαγιώτης, Καλλιαούρτης, Καλοκαίρης,       Καλοκαιρινός, Καλούπης, Καμπούρης, Κανακάρης, Καπόλας,     Καραβοκυράκης, Καραγιαννάκης, Καρακώστας, Καραμπουρνιώτης,     Καρανικόλας, Καρατζόπουλος, Κάργας, Καρέλης, Καρούγκας, Καρύκας,     Κασνέσης, Κατσάλης, Κατσαμπάρης, Κατσινόπουλος, Κάτσουρας,     Καψουριώτης, Κεκεμπάνος, Κεπενές, Κεραστάρης, Κηρύκος, Κιούσης,     Κλίτσιος, Κολέθρας, Κόλιας, Κολόμπαρης, Κοναχίδης, Κονάχος,     Κορατζάνης, Κορφιάτης, Κοσολάκης, Κοτσέρας, Κότσικας, Κοτσιονίτης,     Κουλιδάς, Κουνέλης, Κουτσούκος, Κουτσοφάβας, Κουφός, Κριεζής,     Κωνσταντινίδης, Κωνσταντίνου Λ. Λάβδας, Λάμπρος, Λένωσης, Λεπουριώτης, Λιθαρίτης, Λουκίδης,     Λουλούδης, Μ. Μάγκος, Μάζης, Μακαρούνης, Μαλταμπές, Μαμάς, Μανώλης, Μαργέτα,     Μαρίνος, Μαρτίνος, Μαστοράκης, Μαστρογιάννης, Μαστροδημήτρης,     Ματζούνης, Ματζώρος, Μαυρίκης, Μαύρος, Μέγκουλας, Μερτζανάκης,     Μήλας, Μητάρας, Μήτρος, Μίζας, Μικρός, Μιληλής, Μιχαήλ, Μιχαηλίδης,     Μοσχοβίτης, Μοσχονάς, Μουράτης, Μπάκωσης, Μπαλτάς, Μπάστας,     Μπαστούνης, Μπατζάκης, Μπαφαλούκας, Μπέκας, Μπενάκης, Μπεσής,     Μπιθιπούλιας, Μπίμπας,  Μπίτσικος, Μπούρδος, Μπουρέλος, Μπουρήλας,     Μπουρής, Μπορνέλος, Μπουρνουσούζης, Μπούσουλας, Μπράκα, Μπρου Ν. Νικολαΐδης, Νικόλας, Νόβας, Νόνας, Νταγκλαράς, Ξ. Ξίγκης Ο. Οικονομίδης, Οικονόμου, Οκταπόδης, Οκτωναϊτης Π. Παγκάκης, Παναγιώτου, Παντελής, Παντελιάς, Παντέρας, Παπαγάλας,     Παπαγγελής, Παπαγεωργίου, Παπαγιαννάκης, Παπαδημητρίου,     Παπαϊωάννου, Παπακάτσουρας, Παπακωνσταντής, Παπαλυμπέρης,     Παπαμιχάλης, Παπαντώνης, Παπαοικονόμου, Παπαπάνου, Παπαπούλης,     Παπαχατζής, Παπούδης, Πεζάς, Πέρρος, Πετμεζάς, Πέτσας,     Πλατανιστιώτης, Ποθητός, Ποθιώτης, Ποιμενόπουλος, Πολυχρονίου,     Ποριώτης, Πορτολομαίος, Πρίμης Ρ. Ραβάνης, Ρεγκούκος, Ρήγας, Ρίπης, Ροκάς, Ροτίδης, Ρουκλιώτης,     Ρούντος, Ρούσης Σ. Σακής, Σαλιάρης, Σαραβάνος, Σαράντης, Σαρλάνης, Σέρελης, Σέρρος,       Σιδέρης, Σκαφίδας, Σπαής, Σπανομαρκίδης, Σπορίδης, Σπύρου,     Σταμπέλος, Στέφας, Στουραΐτης, Στρατής, Στριφούλης, Συντελής,     Σύρακας, Σύρου Τ. Τακτικός, Τέντας, Τζάλας, Τζαναβάρης, Τζένης, Τόγιας, Τούμπανης,     Τρεκλής, Τρικόγλου, Τρίτος, Τρύπας, Τσάκλης, Τσαλαπάτης, Τσαπέπας,     Τσέλιος, Τσέπας, Τσικλάκος, Τσολάκης, Τσούρτης Φ. Φωάσης Χ. Χαρατσής, Χαρδαλούπας, Χαρζανιώτης, Χατζηκωνσταντής,     Χατζηνικόλας, Χατζηνικολής, Χατζής, Χατζησταματίου, Χολέβας,     Χρήστου Ψ. Ψωρόγηδας, Ψωρογούνης       πηγή http://www.karystosbluecoast.gr

Mine coins - make money: http://
bit.ly/money_crypto

Τα μικρά και παράλογα της καθημερινότητας.

Με μεγάλη χαρά είδα ότι φυτεύτηκαν νέα δέντρα στην βορινή πλευρά του πρώτου Δημοτικού όπως και στην Ανατολική. Τα πρώτα δέντρα είχαν φυτευτε...