Ο ΓΑΜΟΣ ΣΤΗΝ ΚΑΡΥΣΤΟ.-ΛΑΟΓΡΑΦΙΑ

 ΠΗΓΗ -Ιστορία της Καρύστου.  Δημητρίου Χατζηκωσταντή

Γάμοι.

Οι γάμοι γίνονταν τα  παλαιότερα (το βιβλίο εκδόθηκε το 1947) χρόνια στην Κάρυστο την Κυριακή. Την προηγούμενη Πέμπτη μαζευόντουσαν οι συμπεθέροι και ετοίμαζαν τα λεγόμενα ΠΡΟΖΥΜΙΑ του γάμου. Τρία πρόσωπα που έπρεπε να έχουν τους γονείς τους στην ζωή και από τα οποία το ένα να είναι άνδρας καταγίνονταν στην παρασκευή των προζυμιών. Το ένα πήγαινε πρόσωπο, πήγαινε νερό, το άλλο το έχυνε στην σκάφη και ο άνδρας τα ζύμωνε και μετά το ζύμωμα βύθιζε το πρόσωπο του στην ζύμη και με το στόμα του έπαιρνε όσα μπορούσε από τα νομίσματα που είχαν ρίξει στην ζύμη, όσοι περιστοιχίζανε τους προζυμηστές. Οι σε συγγενείς και φίλοι συμποσίαζαν , τραγουδούσαν και ευχόντουσαν για την ευτυχία των μελονύμφων.

Την Κυριακή ξυριζόταν ο γαμπρός και χτενιζόταν η νύφη, ο καθένας στο δικό του σπίτι. Τον μεν γαμπρό τον υπηρετούσαν δύο, ο ένας έχυνε νερό και ο άλλος τον ξύριζε . Την δε νύφη την χτένιζαν κορίτσια και οι παριστάμενες γυναίκες έρριχναν επάνω στα μαλλιά της νομίσματα που τα έπαιρναν οι μουσικοί ως αμοιβή. Ύστερα ο γαμπρός με τους συγγενείς του και με βιολιά μπροστά πήγαινε στο σπίτι της νύφης, οπότε έβγαινε έξω ένα κορίτσι και σκόρπιζε στους συμπεθέρους ζαχαρωτά, μπαμπακόσπορο και σιτάρι για την ευτυχία και την ευτεκνία των μελλονύμφων.

Μετά την στέψη επέστρεφαν όλοι με τη συνοδεία μουσικής και με τα προικιά μπροστά, φορτωμένα σε ζώα, στο σπίτι του γαμπρού, ο οποίος μαζί με τους συμπεθέρους τραγουδούσε ένα τραγούδι ΕΥΧΕΤΗΡΙΟΝ. Το βράδυ της Κυριακής μέχρι το μεσημέρι της Δευτέρας τρώγανε, διασκεδάζανε και κατόπιν διελύοντο. Το πρωί της Τρίτης έβαζαν στο τραπέζι  ακέραιο ψωμί και αυγά τηγανητά που έτρωγαν οι νεόνυμφοι και διασκέδαζαν πάλι με το ανδρόγυνο και τους πιο στενούς συγγενείς και ενώπιον τους γινόταν η αυτοψία στα εσώρουχα της νύφης για να βεβαιωθούν για την παρθενιά της.Μετά οχτώ μέρες οι στενότεροι πάλι συγγενείς πηγαίνοντας πάλι στο σπίτι της νύφης διασκέδαζαν και τούτο το έλεγαν ΑΠΟΣΤΡΟΦΙΑ η ΑΝΤΙΓΑΜΑ. Το κύριο τραγούδι του γάμου ήταν "Ωρα καλή, ώρα χρυσή ώρα καλή να λάχει, το αντρόγυνο που γίνεται, να ζήσει να γεράσει.

Καρυστινά δίστοιχα..Λαογραφία

 πηγη Παπαχατζης

Ο μύθος του δράκου στην λαική παράδοση της Καρύστου.( Πως το Μαρμάρι πήρε το όνομα του)

 Αντιγράφουμε από το βιβλίο του Κ.Χατζηκωσταντή  ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΚΑΡΥΣΤΟΥ 1947.

"Στους χρόνους μας για τον ναό αυτόν της Ήρας υπάρχει μια ωραία ιστορία και γεμάτη από αφέλεια και χάρη λαική παράδοση.

Είναι το σπίτι του Δράκου του "Αηλιά" γιατί μόνο ένας Δράκος, φοβερός γίγαντας μπορούσε να μετακομίση τέτοιους μεγάλους λίθους. "Στου Αηλιά" λοιπόν το βουνό, λέει ο μύθος, στην κορυφή, έχει το σπίτι του ο Δράκος. Είναι σπίτι από θεόρατες πέτρες. Ο Δράκος που κατοικούσε στο σπίτι αυτό, είχε μια αγαπητικιά κεί κοντά στο χωριό, τα Ρούκλια , που πήγαινε κάθε βράδυ καβάλλα στο άλογο του.  Η γυναίκα δεν τον αγαπούσε μα δεν ήξερε και πως να γλυτώσει από αυτόν.

Μια μέρα τον ρώτησε αν φοβάται κανέναν και κείνος της είπε "Κανέναν δεν φοβάμαι παρά μόνο τη σκύλα του αδελφού σου" Αυτό τόβαλε κείνη στο νού της και σχεδίαζε πως να βάλη τη σκύλα να τον φάει. Ο Δράκος συνήθιζε όταν ερχότανε να βάνη στ΄άλογο του τόσο κριθάρι , όσο θ' αρκούσε να τρώη το άλογο ως την κονταυγή κι ύστερα καβαλλίκευε κι έφευγε.

Η γυναίκα το λοιπόν ένα βράδυ ανακάτωσε το κριθάρι με άμμο για να μη γλυτώση το άλογο την ταγή του ως τα ξημερώματα. Ο Δράκος πως εξακολουθούσε το άλογο να τρώη και δεν κατάλαβε πως πέρασε η ώρα. Κατέφθασε ο αδελφός της γυναίκας με τη σκύλα και τον κυνήγησε ως κάτω στο βουνό. Εκείνος , ο Δράκος είχε ένα λαγούμι κι από εκεί έβγαινε στην κορφή του βουνού, στο σπίτι του. Τον πρόφθασε στο λαγούμι η σκύλα,και φαίνονται ως τα τώρα τα πατήματα της σκύλας και το γονάτισμα του Δράκου. 

Έκοψε μια φωνή τότε ο Δράκος και κάλεσε την αδελφή του από τη Ρούμελη νάρθει να τον γλυτώση. Σαν άκουσε τη φωνή η αδελφή του έτρεξε ως το περιγιάλι του Φυγιά , αλλά στον δρόμο την μπόδιζε το παιδί της που είχε στην αγκαλιά κι ακούμπησε την κούνια του που ήταν από μάρμαρο, στον κάμπο του Φυγιά κι από τότες το μέρος εκεί το λένε Μαρμάρι.

Βρήκε τον αδελφό της που ξεψύχαγε , τον έθαψε και έβαλε μια μεγάλη πέτρα μπρος στην τρύπα και τούτη η τρύπα φαίνεται ως τα τώρα.

Από την μακαρίτισσα την μητέρα μου που όταν ήμουν μικρός μου το διηγήθηκε έμαθα τι ήταν οι Δράκοι. "Ήταν (διατηρώντας το γλωσσικό της ιδίωμα) πιο μεγάλοι τσε πιο δυνατοί από τους άλλους ανθρώπους τσε είχαν ένα μεγάλο μάτι  μπρός στο κούτελο που έβγαζε σπίθες σαν φωτιά. Τον πρώτο Δράκο τον έκανε η μάννα του, μια Λάμνισα με ένα διάολο, Τσε οι γυναίκες τους ήτανε τσε αυτές μεγάλες τσε δυνατές τσε γνέθανε με ρόκες που τα σφοντύλια τους ήτανε τσε τσείνα μεγάλα και βαριά. 

Μια φορά, που οι γίγαντες είχαν πόλεμο μ΄ένα Βασιλιά, οι γυναίκες τους πετούσαν τα σφοντύλια τους στους οχτρούς τσε σκοτώσανε χιλιάδες απ΄ αυτούς. Τους γίγαντους, όταν τους γεννούσε η μάννα τους τους βουτούσε μέσα σε ένα ποτάμι τσε έτσι δεν τους έπιανε ούτε μπάλα, ούτε σίδερο , παρά μόνο σε τσείνο το μέρος του ποδαριού που τους κρατούσε η μάννα τους όταν τους βουτούσε"

ΔΟΚΙΜΙΟΝ ΤΟΥ ΓΛΩΣΣΙΚΟΥ ΙΔΙΩΜΑΤΟΣ ΚΑΡΥΣΤΟΥ ΚΑΙ ΤΩΝ ΠΕΡΙΞ. 1915

 Στο Γιοκάλειο Ίδρυμα υπάρχουν σπάνια βιβλία που περιέχουν την άυλη κληρονομιά μας. Φρόντισαν για αυτό πριν πολλά πολλά χρόνια, άνθρωποι φωτισμένοι που έβλεπαν  φως εκεί που άλλοι έβλεπαν σκοτάδι.

Το συγκεκριμένο είναι σε φωτοτυπίες, και μοναδικό αντίγραφο. Πιστεύω ότι θα πρέπει να αναλάβουμε κατά κάποιο τρόπο την ύπαρξη περισσοτέρων αντιγράφων και να μοιραστούν στις σχολικές βιβλιοθήκες αλλά και στο Γιοκάλειο να μπορεί κάποιος να το δανειστεί.

Λέξεις, γνωμικά, τραγούδια , αινίγματα παροιμίες κλπ όλα από την Κάρυστο και τα Περίχωρα.

Η ιστορία των Πεταλιών μέσα στους αιώνες .

 

Οι Πεταλιοί  είναι άθροισμα νησίδων, από τις οποίες η νοτιότερη είανι αρκετά μεγάλη και η έκταση της είναι όση περίπου όλων των άλλων μαζί. Αυτή ονομάζεται Μεγάλο Νησί η Ρώσσα. Η αμέσως μικρότερη από αυτήν και μεγαλύτερη από τα υπόλοιπα, 8 νησιά ονομάζεται Ξερονήσι . Και τα δύο αυτά νησιά είχαν κατοίκους την δεκαετία του 50 τουλάχιστον.

Σε ένα σημείο πάνω σε νοητή κατεύθυνση από Ν.Δ προς Β.Α αυτά τα νησάκια προσεγγίζουν το ένα το άλλο και σχηματίζουν αβαθή δίαυλο τον οποίο μόνο μικρού βυθίσματος πλοιάρια  μπορούν να διαπλεύσουν. (το βάθος είναι περίπου μιας οργιάς) . Σε καιρό νηνεμίας μπορούμε να δούμε στον βυθό  ερείπια που δηλώνουν ότι τους παλαιούς χρόνους  υπήρχε γέφυρα σε αυτό το σημείο και ότι το Μεγάλο Νησί με το Ξερονήσι συνδέονταν  .

Ανατολικά του Μεγάλου Νησιού είναι η νησίδα Λαλούδα. Βόρεια του Μ.Νησιού είναι το Ποντικονήσι  και ακόμα πιο βόρεια , είναι το Τραγονήσι  ενώ αριστερότερα από αυτό, είναι το Πλατόνησο και ο Φούντας, πάνω στο οποίο υπάρχει φανός. Βορειότερα όλων αυτών και στο άνοιγμα πια του κόλπου του Μαρμαρίου  είναι το Μακρόνησο η Στρογγύλη και η Λεμπερούσα.

Το σύμπλεγμα των Πεταλιών που αναφέρουν και αρχαίοι συγγραφείς ανήκε στις αρχές του 19 αιώνα στον Τούρκο Αντιναύαρχο  Τοπάλ Πασά ο οποίος το δώρησε πολλά χρόνια πριν την Επανάσταση του 1821 στον Καρυστινό Οθωμανό (Ελληνικής καταγωγής) Ομέρ Βέη, τον μετέπειτα Πασά του Ευρίπου. Αυτός, πολλές φορές έπαιρνε το χαρέμι του από την Χαλκίδα τον Χειμώνα και επήγαινε στο Ξερονήσι .

Τόσο όσο στην εποχή της Τουρκοκρατίας όσο και σήμερα  σε πολλές από αυτές τις νησίδες υπάρχει νερό και αυτοφυής βλάστηση.

Αλλά και μερικά από αυτά καλλιεργούνται και παράγουν δημητριακά, λάδι, και άλλα γεωργικά προιόντα.  Οι μόνιμοι κάτοικοι η ενοικιαστές γεωργοί ασχολούνται με την κτηνοτροφία όπως και με την ξύλευση και εξαγωγή καυσόξυλων.

 Τα νησίδια αυτά , όταν η Εύβοια παραχαρήθηκε το 1833 στην Ελλάδα, ο Ομέρ τα πούλησε στον τότε Γενικό Πρόξενο της Ρωσσίας στην Ελλάδα, Ιωάννη Παπαρρηγόπουλο, ο οποίος μετά τα πούλησε σε μια αριστοκρατική οικογένεια στην Πετρούπολη τους Σαβινιάν. Το 1871 όμως, τα αδέλφια  Αλέξανδρος και Λέων Σαβινιάν  τα πούλησαν για εκατόν χιλιάδες δραχμές  στον Βασιλέα της Ελλάδας  Γεώργιο τον Πρώτο, όπως αναφέρει ο Γουναρόπουλος. Ο Γεώργιος αγάπησε τα νησιά και έκτισε έπαυλη και άλλες εγκαταστάσεις και ήγαινε τακτικά να κυνηγήσει αιγάγρους. ( είδος κατσίκας). Έπαιρνε μαζί του και τους μικρούς πρίγκηπες. Ο πρίγκιπας Νικόλαος , ο οποίος ήταν ζωγράφος και ποιητής, στα απομνημονεύματα του που εκδόθηκαν το 1926  διηγείται τις ιστορίες του κυνηγιού και το πως αυτά τα ζώα τα είχε φέρει στα νησιά ο Βασιλιάς Γεώργιος από τα Κύθηρα  η από την Κρήτη.

Ο Βασιλιάς Γεώργιος ο Α, άφησε τους Πεταλιούς στον γιό του Γεώργιο. Ο Γεώργιος τα πούλησε το 1915 η το 1916 στον Μαρή Εμπειρίκο στους κληρονόμους του οποίου ανήκουν μέχρι σήμερα. (δεκαετία 1950) 

Ο Εμπειρίκος έκτισε στο νησί έπαυλη το 1917 στο Ξερονήσι την οποία αργότερα την παραχώρησε στον τότε διάδοχο και μετέπειτα βασιλιά Παύλο. Τα παλαιότερα κτίσματα επισκευασμένα από τους Ρώσσους παραμένουν μέχρι σήμερα και χρησιμεύουν για κατοικίες των επιστατών γεωργών και άλλων.Είναι περίπου 25 δωμάτια και αποθήκες. Το εκκλησάκι του Αγίου Νικολάου είναι κτισμένο από τους Ρώσσους.

Στο Μεγάλο Νησί και σε μερικά άλλα έμεναν άλλοτε περίπου 2000 άτομα , και βρέθηκαν ερείπια κτισμάτων, όπως και τάφοι. Συγκεκριμένα στο Μεγάλο Νησί και στις τοποθεσίες Πέραμα, Ρόσσα, και Βασιλικό, υπάρχουν τέτοια ερείπια.

Όλο το νησί περιβάλλεται από περιφερειακό καρόδρομο  ο οποίος από Βορρά προς Δυτικά Νότια και Ανατολή, περνά από τις τοποθεσίες  Παναγιά, Πουρί, Βαθύρεμα, Μικρή Ρώσσα, Μεγάλη Ρώσσα,  Βασιλικό, Πευκάδι, Κόκκινα η Λέλουδα, Μεγάλος  Ελαιώνας , παληόμαντρο.

Τα τοπωνύμια και τα ερείπια των παλαιών κτισμάτων όπως και οι παραδόσεις μαρτυρούν ότι  άλλοτε, άκμαζε η ζωή πάνω στα νησιά ιδίως πάνω στο Μεγάλο Νησί και Ξερονήσι.

ΠΗΓΗ

Θ.Γ ΠΑΠΑΜΑΝΩΛΗΣ

ΚΑΡΥΣΤΟΣ

ΡΑΦΗΝΑ ΠΕΤΑΛΙΟΙ ΜΑΡΜΑΡΙ

ΕΚΔΟΣΗ 1954

ΣΗΜΕΙΩΣΗ

Η ΣΕΙΡΆ ΑΛΛΑΓΗΣ ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑΣ ΑΝΑΦΕΡΕΤΑΙ ΜΕΧΡΙ ΤΟ 1954

Μπούρτζι Καρύστου. Λίγα λόγια για την ιστορία του.

 

Από τα πρώτα χρόνια του 1300 η Ενετία εποφθαλμιά την Κάρυστο. Επειδή φοβόταν ότι η Κάρυστος θα περιέλθει σε άλλους όπως στο Τάγμα Ιωαννιτών  κλπ. ζητούσε να την αγοράσει από τους τυχοδιώκτες Φράγκους άρχοντες της. Πολλές φορές οι Ενετοί είχαν αρχίσει τις διαπραγματεύσεις και είχαν κάνει μάλιστα συμφωνίες και συμβόλαια αγοραπωλησίας. Αλλά όμως, πολεμικοί και άλλοι λόγοι εμπόδιζαν για περίπου 50 χρόνια τους Βενετούς να κατακτήσουν την περιοχή.

Τελικά κατάφεραν να την αγοράσουν οριστικά το 1366.

Την Κάρυστο την πώλησε ο Βονιφάτιος ο Αραγωνικός ο οποίος είχε σοβαρές πολεμικές περιπέτειες στην Σικελία και αλλού και αδιαφορούσε για την Κάρυστο της οποίας την κυβέρνηση την είχε αναλάβει επίτροπος . Ο συγκεκριμένος επίτροπος είχε αναλάβει και την συμφωνία με τους Ενετούς και μάλιστα είχε ζητήσει και μεσιτεία για την πώληση.  

Ο Ιστορικός συγγραφέας Παπαμανώλης στο βιβλίο του Κάρυστος ( Ραφήνα-Πεταλιοί- Μαρμάρι) αναφέρει ότι στα συμβόλαια δεν αναφερόταν το Μπούρτζι αν και πίστευε ως αδύνατον να μην προυπήρχε. Κατά το συμπέρασμα του, το Μπούρτζι είχε απαξιωθεί και εγκαταληφθεί εκείνη την περίοδο.

Για την οικοδομή η την ανοικοδόμιση χρησιμοποιήθηκαν επίσης τεμάχια αρχαίων μαρμάρων  ελληνικής η ρωμαικής εποχής.

ΠΗΓΗ - ΠΑΠΑΝΑΜΩΛΗΣ.

ΒΙΒΛΙΟ - ΚΑΡΥΣΤΟΣ 

ΡΑΦΗΝΑ- ΠΕΤΑΛΙΟΙ ΜΑΡΜΑΡΙ

Η φθαρμένη γοητεία της απλότητας.

 

Η  Κάρυστος έχει αλλάξει πάρα πολύ τα τελευταία 50 χρόνια. Έγινε μια άλλη πόλη που δυστυχώς κατά πολύ θυμίζει ένα προάστιο μια μεγάλης κάποιας άλλης.

Ακόμα και τώρα δεν αναδεικνύονται τα ειδικά της χαρακτηριστικά που θα της έδινε ένα χαρακτήρα που θα ξεχώριζε και θα ομόρφαινε .Αντίθετα, στην λάθος αντίληψη της "προόδου", εξαφανίζονται ρέματα, ποταμάκια, και βλάστηση.

Το 2019, είχα πάρει αυτές τις φωτογραφίες που αποτύπωναν ότι είχε μείνει στην παλιά μου γειτονιά. Ήδη πια τα  περισσότερα είτε δεν υπάρχουν, είτε δεν ύπάρχει πρόσβαση σε αυτά.

Από την άλλη, με χαρά βλέπουμε να ανασταίνονται άλλα όμορφα σπίτια με την γοητεία τους να αναδεικνύεται με τον καλύτερο τρόπο.

Αυτά που χάνονται όμως είναι, διώροφα η ισόγεια σπίτια εγκαταλελειμμένα , άδειες αυλές με σκάφες, βοηθητικά κτίσματα για τις τότε ανάγκες του νοικοκυριού , μικρά περιβολάκια και πολλά λουλούδια.

Ξύλα για την φωτιά, μικρές στέρνες για να μαζεύει το νερό, είναι ότι ζητά κάποιος σήμερα που θα θέλει να ζήσει off grid.  Τα πιο μικρά δωμάτια ζεσταίνονται εύκολα και σίγουρα όλοι αρχίζουμε να τα εκτιμάμε  δεόντως με τις τιμές του ρεύματος..

Κεραμίδια,γιασεμί, ξύλο και πέτρα, εκεί θέριεψε η ζωή και μεγάλωσε τα παιδιά της.